مقاله پژوهشی

تحلیل پیشران‌های کلیدی مدیریتی برای تحقق شهر یادگیرنده با روش‌ آینده‌پژوهی (مورد مطالعه: شهر بندر ماهشهر)

مسعود صفایی پور؛ مجید گودرزی؛ علی اشکبوس؛ زهرا سلطانی؛ علی شجاعیان

دوره 12، شماره 3 ، آذر 1404، صفحه 1-20

https://doi.org/10.30473/psp.2026.76023.2789

چکیده

تحقق شهر یادگیرنده به‌عنوان رویکردی نوین در مدیریت شهری، نقش کلیدی در توسعه پایدار و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان دارد. این پژوهش با هدف تحلیل پیشران‌های کلیدی مدیریتی برای تحقق شهر یادگیرنده در شهر بندر ماهشهر و بررسی رابطه میان شاخص‌های مدیریتی و ارتقای سطح آموزشی انجام شد. جامعه آماری شامل ۳۸۴ شهروند و ۲۰ کارشناس بود که داده‌ها ... بیشتر تحقق شهر یادگیرنده به‌عنوان رویکردی نوین در مدیریت شهری، نقش کلیدی در توسعه پایدار و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان دارد. این پژوهش با هدف تحلیل پیشران‌های کلیدی مدیریتی برای تحقق شهر یادگیرنده در شهر بندر ماهشهر و بررسی رابطه میان شاخص‌های مدیریتی و ارتقای سطح آموزشی انجام شد. جامعه آماری شامل ۳۸۴ شهروند و ۲۰ کارشناس بود که داده‌ها با پرسشنامه و مصاحبه جمع‌آوری شدند. روش‌های کمی و کیفی مانند تحلیل توصیفی، همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه، تحلیل مسیر، مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM)، تحلیل ساختاری-تفسیری (ISM) و تحلیل میک مک (MICMAC) به کار رفت. نتایج نشان داد شاخص‌های معنوی (36/0 β=) و دانشی (32/0 β=)) بیشترین تأثیر مستقیم و مثبت بر ارتقای آموزش داشتند. شاخص‌های اجتماعی و اقتصادی نیز اثر مثبت داشتند ولی شاخص‌های سیاسی و زیست‌محیطی تأثیر مستقیم نداشتند و به‌صورت واسطه‌ای بر شاخص‌های اجتماعی و معنوی تأثیر گذار بودند. تحلیل ISM ساختار سه‌سطحی پیشران‌ها را نشان داد: شاخص‌های سیاسی و زیست‌محیطی به عنوان پیشران‌های بنیادین، شاخص‌های اجتماعی و اقتصادی شاخص‌های واسط، و شاخص‌های دانشی و معنوی شاخص‌های نهایی بودند. نتایج MICMAC نیز این ساختار را تایید کرد. یافته‌ها اهمیت رویکرد چندبعدی در مدیریت شهری را تایید کرده و پیشنهاد می‌کند تقویت شاخص‌های بنیادین سیاسی و زیست‌محیطی، توسعه شاخص‌های اجتماعی و اقتصادی، و تمرکز بر ابعاد معنوی و دانشی، موجب تسریع ارتقای آموزش و تحقق شهر یادگیرنده در بندر ماهشهر می‌شود. این مطالعه بستری علمی و عملی برای سیاست‌گذاری در شهرهای مشابه فراهم می‌کند.

مقاله پژوهشی

تحلیل کیفیت محیط شهری بر ارتقای سلامت روان شهروندان (مورد مطالعه: بلوار ارم همدان)

حسن سجادزاده؛ امیر شاکری

دوره 12، شماره 3 ، آذر 1404، صفحه 21-42

https://doi.org/10.30473/psp.2026.75785.2786

چکیده

رشد سریع شهرنشینی و کاهش کیفیت محیط شهری، مانند کمبود فضاهای سبز و تنوع کاربری، سلامت روان شهروندان را تحت تأثیر قرار داده و بررسی این رابطه را ضروری ساخته است. این پژوهش با هدف تحلیل تأثیر مؤلفه‌های کیفیت محیط شهری بر سلامت روان، بلوار ارم همدان را به‌عنوان نمونه موردی بررسی قرار داد. روش تحقیق توصیفی تحلیلی و کاربردی است و داده‌ها ... بیشتر رشد سریع شهرنشینی و کاهش کیفیت محیط شهری، مانند کمبود فضاهای سبز و تنوع کاربری، سلامت روان شهروندان را تحت تأثیر قرار داده و بررسی این رابطه را ضروری ساخته است. این پژوهش با هدف تحلیل تأثیر مؤلفه‌های کیفیت محیط شهری بر سلامت روان، بلوار ارم همدان را به‌عنوان نمونه موردی بررسی قرار داد. روش تحقیق توصیفی تحلیلی و کاربردی است و داده‌ها را با پرسشنامه بومی‌شده بر اساس WHOQOL-BREF جمع‌آوری شد. پایایی پرسشنامه با آلفای کرونباخ 0.921 و روایی سازه با تحلیل عاملی اکتشافی(KMO=0.798؛ Bartlett p<0.001) تأیید شد. جامعه آماری شامل شهروندان بهره‌بردار از بلوار ارم است و حجم نمونه با فرمول کوکران 384 نفر تعیین شد. نمونه‌گیری به‌صورت خوشه‌ای سیستماتیک در بخش‌های شرقی، مرکزی و غربی و در بازه‌های روز و شب انجام گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد هفت مؤلفه کیفیت محیط شهری (دسترسی، تنوع عملکردی، کیفیت محیط زیست، امنیت، حیات شبانه، حضورپذیری و سیما و منظر) با ابعاد سلامت روان (شادابی، رضایت محیطی، تعامل اجتماعی، احساس آرامش، امنیت روانی، حس تعلق و انگیزه) رابطه مثبت و معناداری دارند(P<0.01). آزمون اسپیرمن همبستگی‌های قوی را نشان داد: دسترسی با شادابی(ρ=0.770)، حضورپذیری (ρ=0.746) و حیات شبانه (ρ=0.694) با امنیت روانی. رگرسیون مقاوم نشان داد تنوع عملکردی، دسترسی و کیفیت محیط زیست تا 83.6درصد واریانس سلامت روان را توضیح می‌دهند. آزمون فریدمن دسترسی و کیفیت محیط زیست را اولویت‌دار دانست. ‌‌‌‌‌این یافته‌ها تأثیر مؤلفه‌های کالبدی اجتماعی را بر کاهش استرس و تقویت حس تعلق برجسته می‌کند و راهکارهایی برای برنامه ریزی شهری انسان‌محور ارائه می‌دهد. دستاورد پژوهش، تدوین چارچوبی جامع برای سنجش کیفیت محیط شهری و ارائه الگویی بومی برای ارتقای سلامت روان در شهرهای متوسط ایران است.

مقاله پژوهشی

بازاندیشی مفهوم آمایش سرزمین از منظر هستی‌شناسی و ملاحظات مکانی–زمانی

فاطمه سادات کهکی؛ مرتضی مهرعلی تبار فیروزجایی

دوره 12، شماره 3 ، آذر 1404، صفحه 43-60

https://doi.org/10.30473/psp.2026.76151.2790

چکیده

آمایش سرزمین به‌عنوان یکی از ارکان بنیادین نظام برنامه‌ریزی کشور، مفهومی است که در گذر زمان دچار تغییر، تشتت و چندگانگی معنایی شده است. این پژوهش با هدف بازاندیشی مفهوم آمایش سرزمین از منظر هستی‌شناسی و ملاحظات زمانی–مکانی، در پی تبیین علل این بحران مفهومی و ارائه چارچوبی نظری برای بازتعریف آن در نظام برنامه‌ریزی ایران است. ... بیشتر آمایش سرزمین به‌عنوان یکی از ارکان بنیادین نظام برنامه‌ریزی کشور، مفهومی است که در گذر زمان دچار تغییر، تشتت و چندگانگی معنایی شده است. این پژوهش با هدف بازاندیشی مفهوم آمایش سرزمین از منظر هستی‌شناسی و ملاحظات زمانی–مکانی، در پی تبیین علل این بحران مفهومی و ارائه چارچوبی نظری برای بازتعریف آن در نظام برنامه‌ریزی ایران است. آمایش سرزمین در ذات خود ماهیتی فرارشته‌ای دارد و در تعامل میان علوم جغرافیا، اقتصاد، جامعه‌شناسی، محیط‌زیست و سیاست شکل می‌گیرد؛ همین امر سبب شده است تا برداشت‌ها و تعاریف متنوع و گاه متعارضی از آن پدید آید. روش پژوهش تحلیلی–مفهومی و کیفی است و بر تحلیل محتوای اسناد سازمانی، مطالعات ملی و بین‌المللی، و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با صاحب‌نظران حوزه آمایش استوار است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در ایران، نبود بنیان نظری مشترک و غلبه رویکرد بخشی و اداری، موجب گسست مفهومی و ضعف در حکمروایی فضایی شده است. در مقابل، بررسی تطبیقی نشان می‌دهد که در سطح جهانی، مفهوم آمایش سرزمین از رویکرد کالبدی و متمرکز به سمت رویکرد حکمروایی فضایی، پایداری، عدالت فضایی، مشارکت محلی و آینده‌نگری تحول یافته است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که بازتعریف مفهوم آمایش سرزمین در ایران، مستلزم توجه به بنیان‌های هستی‌شناختی فضا، درک پویایی زمانی–مکانی فرآیندهای توسعه، و طراحی نظام برنامه‌ریزی مبتنی بر یکپارچگی، تعامل نهادی و تفکر سیستمی است. بدون چنین بازاندیشی نظری، آمایش سرزمین همچنان در سطحی شعاری باقی خواهد ماند و نقش خود را در هدایت توسعه ملی ایفا نخواهد کرد.

مقاله پژوهشی

واکاوی عوامل مؤثر بر آسیب‌پذیری پهنه‌های شهر پلدختر در مقابل روان‌آب‌ها و مخاطره سیلاب

ابراهیم مولوی

دوره 12، شماره 3 ، آذر 1404، صفحه 61-76

https://doi.org/10.30473/psp.2026.75713.2781

چکیده

هر ساله سیلاب در مناطق مختلف شهری موجب خسارات جانی و مالی فراوانی می‌گردد. این مخاطره علاوه بر تخریب تأسیسات و تجهیزات شهری روندهای جاری زندگی شهروندان را مختل نموده و مدیریت شهری را با چالش‌های بزرگی روبرو می‌سازد. شهر پل دختر در استان لرستان تقریباً هر ساله با این پدیده طبیعی مواجه است. رودخانه کشکان سرشاخه اصلی کرخه، شهر را به ... بیشتر هر ساله سیلاب در مناطق مختلف شهری موجب خسارات جانی و مالی فراوانی می‌گردد. این مخاطره علاوه بر تخریب تأسیسات و تجهیزات شهری روندهای جاری زندگی شهروندان را مختل نموده و مدیریت شهری را با چالش‌های بزرگی روبرو می‌سازد. شهر پل دختر در استان لرستان تقریباً هر ساله با این پدیده طبیعی مواجه است. رودخانه کشکان سرشاخه اصلی کرخه، شهر را به دوقسمت غربی و شرقی تقسیم نموده، که طغیان‌های فصلی این رودخانه آسیب‌های جدی را بر پیکره شهر وارد نموده است. بر این اساس هدف اساسی این تحقیق بررسی و شناسایی شاخص‌ها و متغیرهایی است که موجب آسیب‌پذیر نمودن شهر و شهروندان در مقابل این مخاطره می‌گردد. اطلاعات مورد نیاز از داده‌های کتابخانه‌ای و میدانی حاصل شده است. جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها از آمارهای سری زمانی، شاخص ‌spi و مدل رگرسیون قدم به قدم در محیط GIS استفاده شد. نتایج این بررسی بیانگر این واقعیت است که از بین ابعاد سه گانه مورد بررسی در شهر پلدختر شاخص عناصر و عوامل طبیعی با (57/0) عوامل ساختاری – کالبدی با(32/0) و بعد عوامل انسانی- اجتماعی با(17/0) به ترتیب بیشترین میزان تأثیرآسیب پذیر نمودن شهر پلدختر در مقابل سیلاب را به خود اختصاص داده‌اند. بر همین اساس مشخص شد که با توجه به پروفیل‌های ارتفاعی، مناطق غربی شهر و کرانه شرقی رودخانه کشکان پهنه‌های شهری پر خطر در معرض سیلاب های فصلی هستند. نتایج این بررسی می‌تواند در تصمیم گیری‌های مدیریت شهری سودمند و تاب‌آوری شهری را تقویت کند.

مقاله پژوهشی

رقابت‌پذیری توسعه گردشگری پایدار روستایی با روش متاسوات )مورد مطالعه: روستاهای هدف گردشگری شهرستان نیر در استان اردبیل)

کیومرث خداپناه؛ ارسطو یاری؛ سعدی محمدی

دوره 12، شماره 3 ، آذر 1404، صفحه 77-100

https://doi.org/10.30473/psp.2026.75410.2779

چکیده

گردشگری روستایی در قرن بیست و یکم از اهمیت ویژه و توسعه قابل توجهی برخوردار شده و به یکی از محورهای اصلی مطالعات علمی جهان تبدیل شده است، زیرا علاوه بر تأمین نیازهای گردشگران، تغییرات اجتماعی و اقتصادی مهمی در جامعه میزبان ایجاد می‌کند. پژوهش حاضر با هدف تدوین راهبردهای رقابت‌پذیری فضایی و توسعه پایدار گردشگری روستایی در روستاهای ... بیشتر گردشگری روستایی در قرن بیست و یکم از اهمیت ویژه و توسعه قابل توجهی برخوردار شده و به یکی از محورهای اصلی مطالعات علمی جهان تبدیل شده است، زیرا علاوه بر تأمین نیازهای گردشگران، تغییرات اجتماعی و اقتصادی مهمی در جامعه میزبان ایجاد می‌کند. پژوهش حاضر با هدف تدوین راهبردهای رقابت‌پذیری فضایی و توسعه پایدار گردشگری روستایی در روستاهای هدف گردشگری شهرستان نیر انجام شد. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از لحاظ ماهیت، توصیفی-تحلیلی است و داده‌ها به صورت پیمایشی از ۲۰ متخصص و کارشناس منتخب به روش هدفمند جمع‌آوری شد. برای تحلیل و تدوین راهبردها، از تکنیک متاسوات استفاده شد تا مزیت نسبی هر روستا در فضای رقابتی منطقه شناسایی شود و اهداف توسعه پایدار با اولویت‌بندی مشخص گردند. نتایج نشان داد، ایجاد اقامتگاه‌های دائمی و موقت، بهره‌گیری از چشمه‌های آب‌گرم و معدنی و بهبود زیرساخت‌های ارتباطی بیشترین وزن را داشتند. در مقایسه با رقبای منطقه، روستای کورعباسلو از نظر ظرفیت جذب گردشگر و مزیت نسبی بامقدار ۲/۷۶ نسبت به روستای قره‌شیران اولویت داشت. مهمترین راهبردهای توسعه گردشگری شامل ارتقای امکانات حمل‌ونقل، نزدیکی به مراکز شهری، بهبود وضعیت معیشتی مردم، افزایش تنوع فعالیت‌های گردشگری و بهره‌برداری از منابع طبیعی و فرهنگی بود. نتایج نشان می‌دهد که توجه همزمان به عوامل درونی و محیطی، علاوه بر تقویت مزیت‌های رقابتی، می‌تواند رقابت‌پذیری فضایی و توسعه پایدار گردشگری روستایی در چهار روستای هدف شهرستان را به طور مؤثر ارتقا دهد.

مقاله پژوهشی

تحلیل توسعه فیزیکی شهر زاهدان در برابر سیلاب شهری (مورد مطالعه: دی1398 با روش سازمان حفاظت خاک آمریکا (SCS))

صمد فتوحی؛ مسعود سعیدی؛ لیلی لطیفی

دوره 12، شماره 3 ، آذر 1404، صفحه 101-122

https://doi.org/10.30473/psp.2026.75770.2784

چکیده

هر ساله مخاطرات طبیعی از جمله سیل، خسارات مالی و جانی زیادی به همراه دارد. از این رو شناسایی مناطق مستعد به سیل در شهرها از اهمیت زیادی برخوردار است. توسعه شهری زاهدان در چند دهه گذشته تأثیر قابل توجهی بر افزایش رواناب سطحی و خطر وقوع سیلاب‌های شهری داشته است. بررسی چهار مرحله توسعه شهری با استفاده از مدل SCS-CN بیانگر کاهش ظرفیت نگهداشت ... بیشتر

مقاله پژوهشی

ناکارآمدی مدیریت روستایی و توسعه کالبدی نامتوازن در پیرامون کلانشهر تهران (مورد مطالعه: سکونتگاه‎های روستایی شهرستان ری)

سیاوش عطایی؛ اصغر نوروزی؛ مصطفی طالشی

دوره 12، شماره 3 ، آذر 1404، صفحه 123-146

https://doi.org/10.30473/psp.2025.75783.2785

چکیده

پژوهش حاضر باهدف تحلیل عوامل مؤثر بر ناکارآمدی مدیریت روستایی و نقش آن بر توسعه کالبدی نامتوازن در پیرامون کلان‌شهر تهران در سکونتگاه‎های روستایی شهرستان ری انجام شده است. این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش پژوهش ترکیبی است. جامعه آماری، سکونتگاه‌های روستایی شهرستان ری بوده و برای تعیین حجم نمونه از نمونه‌گیری ترکیبی ... بیشتر پژوهش حاضر باهدف تحلیل عوامل مؤثر بر ناکارآمدی مدیریت روستایی و نقش آن بر توسعه کالبدی نامتوازن در پیرامون کلان‌شهر تهران در سکونتگاه‎های روستایی شهرستان ری انجام شده است. این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش پژوهش ترکیبی است. جامعه آماری، سکونتگاه‌های روستایی شهرستان ری بوده و برای تعیین حجم نمونه از نمونه‌گیری ترکیبی متوالی (احتمالی و هدفمند) استفاده شده و ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه و مصاحبه بوده است. همچنین داده‌های جمع‌آور‌ی‌شده با استفاده از تحلیل عاملی و تحلیل محتوای کیفی تجزیه‌وتحلیل شده‌اند. نتایج تحقیق نشان داد که نظام مدیریت روستایی به‌عنوان فرایندی پیچیده و چندبعدی در قالب‌هایی چون فشارها و شکاف‌های سیاستی، پایه‌های فکری متفاوت، ناتوانی در کنترل سوداگری زمین، عدم هماهنگی بین‌بخشی میان نهادهای شهری و روستایی، ضعف در نظارت و اجرای قوانین در روستاهای پیرامون کلان‌شهرها منجر به شکل‌گیری یک سیستم ناکارآمد مدیریت روستایی شده است. از سوی دیگر نظام مدیریت روستایی در قالب عواملی همچون تفرق برنامه‌ریزی ـ سیاستی (با ضریب 772/0)، تفرق قلمرویی ـ مأموریتی (با ضریب 740/0) و ناکارآمدی قوانین و دستورالعمل‌ها (با ضریب 745/0) موجب ناکارآمدی آن و سپس توسعه کالبدی نامتوازنی را در پیرامون کلان‌شهر تهران به وجود آورده است.

پیامدهای مکانی- فضایی تغییر کاربری اراضی سکونتگاه‌های روستایی(مطالعه موردی: شهرستان قرچک – استان تهران)

دوره 6، شماره 2 ، شهریور 1398، ، صفحه 79-94

https://doi.org/10.30473/psp.2019.6069

چکیده

تغییر کاربری در سکونتگاهای روستایی پیراشهری بسیار وسیع بوده است. به صورتی که گسترش شهرنشینی تحولات بسیاری را در سکونتگاههای روستایی شکل داده است که از جمله آنها می توان به پیامدهای کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی اشاره نمود. مهمترین پیامد تغییر کاربری اراضی ، تبدیل اراضی کشاورزی به مسکونی است که سبب کاهش قدرت تولیدی سکونتگاههای ... بیشتر تغییر کاربری در سکونتگاهای روستایی پیراشهری بسیار وسیع بوده است. به صورتی که گسترش شهرنشینی تحولات بسیاری را در سکونتگاههای روستایی شکل داده است که از جمله آنها می توان به پیامدهای کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی اشاره نمود. مهمترین پیامد تغییر کاربری اراضی ، تبدیل اراضی کشاورزی به مسکونی است که سبب کاهش قدرت تولیدی سکونتگاههای روستایی می شود. این بررسی در شهرستان قرچک صورت گرفته و 4 روستا به عنوان روستاهای مورد مطالعه انتخاب شدند . از کل جمعیت مورد مطالعه ،240 نفر به عنوان نمونه تحقیق انتخاب شدند.روش تحقیق مبتنی بر روش کمی و کیفی است که داده های پژوهش با روشهای کتابخانه ای و میدانی جمع آوری شده اند. همچنین روش ارزیابی و تأیید ارتباط گویه ها مبتنی بر روش تحلیل عاملی است. براساس تحلیل یافته ها، شاخص‌های سنجش هر یک از مقیاس‌های مورد استفاده در سطح اطمینان 5% مقدار آماره t-value بزرگتر از 96/1 می‌باشد که نشان می‌دهد همبستگی‌ گویه های پژوهش معنادار است. میانگین دیدگاه روستاییان در رابطه با تأثیر تغییر کاربری بر بعد زیست محیطی61/3 ، بعد کالبدی59/3 و بعد اجتماعی 421/3 است.همچنین میانگین دیدگاه روستاییان در بعد اقتصادی 58/3 با مقدار معناداری 0001/0 حاصل شده که معنادار است . مقدار آماره t نیز 246/11 بدست آمده که از مقدار بحرانی 96/1 بزرگتر است و ارتباط گویه های آزمون تایید می شود.بنابراین می توان نتیجه گرفت که افزایش کاربری مسکونی به علت جذب جمعیت، تأثیرات اجتماعی از قبیل :تفاوتهای اجتماعی ، پیامدهای اقتصادی از جمله افزایش مشاغل واسطه گری و بورس بازی زمین، تأثیرات زیست محیطی را در قالب کاهش فضای سبز و کشاورزی به همراه داشته است.

تحلیل خزش شهری و تحولات کاربری اراضی (مطالعات تطبیقی شهرهای ارومیه و اصفهان)

دوره 2، شماره 4 ، دی 1394، ، صفحه 73-98

چکیده

گسترش شتابان شهرها و رشد فیزیکی ناموزون آنها، که اصطلاحاً "خزش شهری" نامیده می‎شود، موجب خورنـدگی روسـتاها و اراضـی پیرامونی آنها، تبدیل بی‎رویه اراضی کشاورزی و تخریب منابع محیطزیست گردیده است. این وضعیت در کلان‌شهرهای منطقهای نمود گستردهتری داشتهاست. دو شهر ارومیه و اصفهان بهعنوان دو کلانشهر منطقهای و ... بیشتر گسترش شتابان شهرها و رشد فیزیکی ناموزون آنها، که اصطلاحاً "خزش شهری" نامیده می‎شود، موجب خورنـدگی روسـتاها و اراضـی پیرامونی آنها، تبدیل بی‎رویه اراضی کشاورزی و تخریب منابع محیطزیست گردیده است. این وضعیت در کلان‌شهرهای منطقهای نمود گستردهتری داشتهاست. دو شهر ارومیه و اصفهان بهعنوان دو کلانشهر منطقهای و با محیط طبیعی و ساختار اقتصادی متفاوت، از شهرهای پراهمیتی هستند که در سال‎های اخیر با گسترش شتابزده‎ای همراه بوده‎اند. این مقاله با نگرش توصیفی ـ تحلیلی به گسترش کالبدی این دو کلان‎شهر و تاثیر آن بر اراضی پیرامون آنها پرداخته است. داده‎های تحقیق با استفاده از مطالعه کتابخانهای ـ اسنادی و همچنین با استفاده از داده‎های دورکاوی و تصاویر ماهوارهای لندست 7 سال 2001 و لندست 8 سال 2013، استخراج گردید. مقایسه تصاویر ماهواره‎ای و همچنین اطلاعات برگرفته از مرکز آمار ایران نشان می‏دهد که شهرهای ارومیه و اصفهان به صورت گسترده‎ای با افزایش جمعیت و تغییر کاربری اراضیِ واقع‎شده در حریم، به خزش خود ادامه می‎دهند. نتایج حاصل از روش هلدرن و بررسی رشد بدقواره شهری در این دو شهر در طی سالهای1390ـ1335 نشان می‎دهد که گسترش فیزیکی این شهرها، به ویژه در ارومیه، بیش از نیاز واقعی جمعیت آن بوده و در نتیجه، روند تبدیل زمین‎های کشاورزی و روستایی پیرامون آنها به ویژه در ارومیه با شدت ادامه یافته است. رشد جمعیت اصفهان در تمام دوره‎ها تقریباً از الگوی ثابتی پیروی کرده ولی ارومیه در پایان دهه 1350 و با شروع جنگ ایران و عراق، با شتاب رشد جمعیت روبهرو شده است. در تغییر کاربری اراضی کشاورزی پیرامون شهر ارومیه می‎توان به ناکارامدی طرحهای تفضیلی شهر و تفاوت ارزش اراضی شهری با اراضی کشاورزی و همچنین سود پایین کشاورزی و ‎آسیبپذیری باغداری اشاره نمود. صنعتی‎شدن شهر اصفهان و ایجاد شهرکهای مسکونی و مراکز اداری و دانشگاهی در پیرامون شهر اصفهان منجر به افزایش مهاجرت از روستاها، شهرها و استانهای همجوار به این کلانشهر شده است و به دنبال آن جمعیت و نیاز به اراضی شهری، تغییر کاربری اراضی زراعی و آیش اطراف شهر و نهایتاً شکنندگی و ناپایداری منابع محیط زیست صورت گرفته است.

چگونگی ارتقای کالبد و منظر شهری از طریق احیای ارزشهای فرهنگی – تاریخی شهر

دوره 1، شماره 3 ، شهریور 1392، ، صفحه 89-102

چکیده

در سه دهة آخر قرن بیستم میلادی، به موازات تحولات اولیة روانشناسی محیط، تغییرات علمی، فناوری و فرهنگی مهمی در محیط کالبدی زندگی انسان پدید آمد. تأثیر بیان و جاری شدن این تحولات در مباحث روانشناسی محیط و علوم رفتاری منجر به تغییر مبانی طراحی فضای شهری متکی بر فضا و زمان بوده است. پس از ورود مباحث بیان شده به ساحت نظری این حوزه، موضوع ادراک ... بیشتر در سه دهة آخر قرن بیستم میلادی، به موازات تحولات اولیة روانشناسی محیط، تغییرات علمی، فناوری و فرهنگی مهمی در محیط کالبدی زندگی انسان پدید آمد. تأثیر بیان و جاری شدن این تحولات در مباحث روانشناسی محیط و علوم رفتاری منجر به تغییر مبانی طراحی فضای شهری متکی بر فضا و زمان بوده است. پس از ورود مباحث بیان شده به ساحت نظری این حوزه، موضوع ادراک نیز بسیار اهمیت یافته و از ارکان آن تلقی شده است. مسئلة بنیادین ادارک محیط شهری ساخته شده در زندگی مردم، فهم چیستی معنای محیط آن است. کیفیت فضا، هویّت مکانی، تعاملات اجتماعی و اجتماع‏پذیری و ارتباطات غیر‏کلامی از حوزه‏هایی هستند که دیدگاه و نگرش انسان‏ها را در تعریف چیستی فضای شهری شکل می‏دهند. این حوزه‏ها، بهویژه در مناظر ‏شهری بافت‏های فرهنگی ـ تاریخی، همواره شاخص‏های هویّت و حس تعلق به مکان را در ارتباط با انسان و محیط بیان کرد و پاسخگوی نیازهای مادی و معنوی انسان‏ها بودهاند؛ به بیان دیگر، احساس تعلق به مکان و یافتن هویّت مکانی خاص، سبب افزایش ارتباط انسان با محیط و، در نتیجه، ارتقای کیفیّت مطلوب کالبد و منظر شهری شده است. این تحقیق، با هدف بررسی چگونگی ارتقای کالبد و منظر شهری از طریق احیای ارزشهای فرهنگی ـ تاریخی خیابان مدرس کرمانشاه، با استفاده از تکنیک فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) اجرا شده است. یافته‏های تحقیق، براساس داده‏های پرسشنامه، در دو بخش دیدگاه متخصصین و دیدگاه غیر‏متخصصین، توسط نرم‏افزارEXPERT CHOICE تحلیل و بررسی شده‏اند. نتایج این یافته‏ها نشاندهنده حوزه‏ها، مؤلفه‏ها و شاخص‏های مؤثر و با اهمیت بر طراحی منظر‏شهری خیابان مدرس، برای نیل به هدف تحقیق هستند. همچنین، این نتایج بیانگر بهکارگیری عملی این عناصر در طراحی منظر‏شهری خیابان مدرس در راستای احیای ارزشهای فرهنگی ـ تاریخی شهرند.

گذار تحولی بافت کالبدی روستاهای واقع در حوزه های کلانشهری مطالعه موردی : مساکن روستایی –دهستان طرقبه

دوره 1، شماره 1 ، بهمن 1391، ، صفحه 39-48

چکیده

بافت کالبدی در روستاها بستر فعالیتهای مختلفی به شمار میرود که در زندگی روستایی نقش مهمی دارند و بسیاری از کارکردهای روستایی وابسته به این عناصر است. به صورتیکه هرگونه تغییر در ویژگی-های اجتماعی - فرهنگی و اقتصادی در بافت کالبدی روستاها منعکس میشود. این تغییرات بیانگر تأثیرپذیری سکونتگاههای روستایی از جریانهای مختلف ... بیشتر بافت کالبدی در روستاها بستر فعالیتهای مختلفی به شمار میرود که در زندگی روستایی نقش مهمی دارند و بسیاری از کارکردهای روستایی وابسته به این عناصر است. به صورتیکه هرگونه تغییر در ویژگی-های اجتماعی - فرهنگی و اقتصادی در بافت کالبدی روستاها منعکس میشود. این تغییرات بیانگر تأثیرپذیری سکونتگاههای روستایی از جریانهای مختلف از جمله شهرگرایی است. زیرا روستاها روابط مختلفی با شهر دارند و ابعاد و دامنه این روابط بر بافت کالبدی روستایی اثرات فراوانی داشته است و باعث تغییر ساختار و عملکرد مساکن روستایی شده است. این تغییرات در حاشیه شهرها مشهودتر بوده و این تغییرات در دامنه گستردهتری قابل مشاهده است. مساکن سنتی روستایی با توجه به عملکردهای متنوع روستایی فضاهای کارکردی مختلفی دارند که باعث تمایز آنها از مساکن شهری است و باعث سهولت فعالیتهای روستایی میشوند. در حالیکه مساکن جدید روستایی که برگرفته از الگوهای شهری ساخته شدهاند تک کارکردی بوده و چالشهایی را در فعالیتهای جدید روستایی ایجاد نمودهاند. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی انجام پذیرفته است و دادههای تحقیق از طریق کتابخانهای و میدانی جمعآوری شدهاند. براساس یافتههای پژوهش، شهرگرایی باعث تحول اجزاء ساختاری و کارکردی مساکن سنتی روستایی شده است و در مسکن روستایی نوین، عناصر جدیدی به تبعیت از مساکن شهری شکل گرفته است که بر کارکردهای مسکن اثرگذار است

پیوستگی توسعة روستایی ـ شهری در قالب منظومه‌های روستایی

دوره 2، شماره 4 ، دی 1394، ، صفحه 11-20

چکیده

توسعة پایدار روستایی فرایندی است که ارتقای همه‌جانبة زندگی روستایی را از طریق زمینه‌سازی و ترغیب فعالیتهای همساز با قابلیتها و تنگناهای محیط (به مفهوم عام آن) مورد تأکید قرار می‌دهد. بر این بنیاد، توسعة پایدار روستایی جنبه‌های گوناگونی را شامل است، اما زمینه‌سازیهای ساختاری در چهار جنبة عام می‌تواند به کارکرد مناسب این ... بیشتر توسعة پایدار روستایی فرایندی است که ارتقای همه‌جانبة زندگی روستایی را از طریق زمینه‌سازی و ترغیب فعالیتهای همساز با قابلیتها و تنگناهای محیط (به مفهوم عام آن) مورد تأکید قرار می‌دهد. بر این بنیاد، توسعة پایدار روستایی جنبه‌های گوناگونی را شامل است، اما زمینه‌سازیهای ساختاری در چهار جنبة عام می‌تواند به کارکرد مناسب این فرایند بیانجامد. این جنبه‌ها عبارتند از: محیطی ـ اکولوژیک، اجتماعی ـ فرهنگی، اقتصادی ـ سیاسی و کالبدی ـ فضایی. یکپارچگی فضایی در قالب رویکرد نظاموار، سکونتگاههای روستایی را در مقیاسهای گوناگون نقطه‌ای، محلی، ناحیه‌ای و منطقه‌ای و ملی، و البته همه جا به‌عنوان نظامهای باز، مورد توجه قرار می‌دهد. بدینسان، هر سکونتگاه روستایی نه تنها به‌لحاظ کنش و واکنشهای بین اجزا و نیروهای مختلف درونی خود، بلکه از نظر تعامل با دیگر نظامهای سکونتگاهی (دیگر سکونتگاهها، اعم از روستایی و شهری) نیز پیوسته در روندی پویا قرار دارد. در این بین، آنچه که اهمیتی تعیین‌کننده دارد، امکانات و قابلیتهای محیط نظام است که به‌صورت امکانِ برپایی رابطة تعاملی با سیاستگذاریها، برنامه‌ریزیها و تخصیص اعتبارات و مانند آن تجلی می‌یابد. از سوی دیگر، با عنایت به رویکردهای نوین در جغرافیای کاربردی و توجه به نقش جوامع در ایجاد فضاهای گوناگون، بسیاری از اهداف برنامه‌ریزی فضایی و ابعاد پایداری در پیوندی تنگاتنگ مورد توجه قرار دارند. این مقاله کوشش دارد تا نشان دهد، هرگونه پایداری در روند توسعة روستایی، مستلزم نگرشی یکپارچه در قالب پارادایم فضایی است و این مهم میسر نخواهد شد، مگر با رویکردی مبتنی بر شبکه‌های منطقه‌ای در قالب پویش ساختاری ـ کارکردی.

تعداد دوره‌ها	11
تعداد شماره‌ها	38
تعداد مشاهده مقاله	383,018
تعداد دریافت فایل اصل مقاله	432,678
نسبت مشاهده بر مقاله	1276.73
نسبت دریافت فایل بر مقاله	1442.26
تعداد مقالات ارسال شده	1,304
درصد پذیرش	21
زمان پذیرش (روز)	373
تعداد پایگاه های نمایه شده	7
تعداد داوران	197

دوره 12 (1404)

دوره 11 (1403)

دوره 10 (1402)

دوره 9 (1401)

دوره 8 (1400)

دوره 7 (1399)

دوره 6 (1398)

دوره 5 (1397)

دوره 4 (1396)

دوره 2 (1394)

دوره 1 (1392-1391)

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

بانک ها و نمایه نامه ها

ابر واژگان

نشریات مرتبط