https://psp.journals.pnu.ac.ir/ برنامه ریزی توسعه کالبدی fa daily 1 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0330 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0330 https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_12613.html احداث شهرک‌های منفصل و مساکن ارزان قیمت با هدف جذب سرریز جمعیت مادرشهر و اسکان افراد کم‌درآمد به منظور بهبود زیست پذیری و کیفیت زندگی انجام شده است. هدف این تحقیق ارزیابی وضعیت زیست پذیری و جمعیت پذیری شهرک منفصل مهرگان با توجه به قرار گرفتن در حریم شهر مشهد می‌باشد. این پژوهش از نظر نوع کاربردی - توصیفی است. گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای – اسنادی و میدانی می‌باشد. جامعه آماری پژوهش، ساکنان شهرک مهرگان با 263 نفر به عنوان حجم نمونه انتخاب شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم افزار SPSS انجام شده است. برای آزمون فرضیات از آزمون کای اسکوئر،T و تحلیل عاملی اکتشافی استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد با توجه به جمعیت و مبدا سکونت افراد (شهر مشهد)، شهرک منفصل مهرگان از لحاظ جمعیت پذیری موفق بوده است. با توجه به نتایج آزمون T شهرک منفصل مهرگان به لحاظ شاخص‌های اجتماعی و زیست محیطی و کالبدی بالاترین امتیاز و به لحاظ شاخص‌های نهادی و اقتصادی پایین ترین امتیاز را برخوردارند. بنابراین شهرک منفصل مهرگان از لحاظ زیست پذیری در وضعیت مطلوبی قرار گرفته است. با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی مشخص شد عوامل کیفیت خدمات عمومی و زیرساخت‌ها، امنیت و ایمنی، کیفیت محیط زیست و حمل و نقل، توسعه کالبدی-فیزیکی، کیفیت زندگی اجتماعی، رضایت از خدمات شهری و محیط زیست بیشترین تاثیر را در وضعیت زیست پذیری شهری را دارند https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_12614.html چکیده: مسکن از مهم‌ترین ابزارها جهت رسیدن به سطح مناسبی از رفاه و بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری‌ هر خانوار است. در این راستا این پژوهش با هدف ارزیابی شاخص‌های کمی و کیفی مسکن در شهر اصفهان، با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و تطبیقی و از طریق مدل‌های تصمیم‌گیری چند معیارة ویکور، تاپسیس و روش ادغام برای سطح‌بندی و برنامه‌ریزی مسکن در مناطق پانزده‌گانه شهر اصفهان انجام گرفته است. جهت گردآوری اطلاعات و داده‌ها از نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ایران در سال‌های 1390،1385، 1395 و همچنین از آمارنامه شهر اصفهان در سال 1402، استفاده شد. در ارزیابی و تحلیل وضعیت شاخص‌های موجود در شهر اصفهان به روش ویکور مشخص شد که سطح مناطق 5، 6 عالی؛ مناطق 1،3،4 و 7 خوب؛ مناطق 9، 12 و 13 متوسط و مناطق 2، 8، 10، 11، 14 و 15 در وضعیت ضعیف قرار گرفته‌اند. یافته‌های پژوهش به روش تاپسیس نیز نشان داد، مناطق 5 و 6 از لحاظ شاخص‌های کمی و کیفی مسکن در شهر اصفهان در وضعیت عالی، مناطق 3، 4، 7 و 13 در وضعیت خوب، مناطق 2، 8 و 9 در وضعیت متوسط و مناطق 1، 10، 11، 12، 14 و 15 در وضعیت ضعیف قرار دارند. همچنین رتبه‌بندی نهایی با ادغام روش‌های تاپسیس و ویکور نشان داده که مناطق 6، 5، 7 رتبه اول تا سوم، مناطق 13، 3 و 4، رتبه‌های چهارم تا ششم، مناطق 1، 2، 9، 12، 8، 11، 10، 15 و 14 به ترتیب رتبه‌های هفتم تا پانزده را به خود اختصاص داده‌اند. https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_12615.html امروزه مبلمان شهری به عنوان یکی از اجزای ضروری و جدایی‌ناپذیر شهرها، نقش بسزایی در ارتقای کیفیت محیط شهری و رضایت شهروندان ایفا می‌کند. این پژوهش با هدف سنجش میزان رضایت شهروندان از کیفیت مبلمان شهری و ارائه الگوهایی برای برنامه‌ریزی‌های آتی در دهکده گردشگری امام علی شهر بوشهر انجام شده است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش گردآوری داده‌ها، توصیفی-تحلیلی از نوع پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش را شهروندان و مراجعان به دهکده گردشگری امام علی تشکیل دادند که از بین آنان ۲۴۴ نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفتند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته بود که شاخص‌های پژوهش را در چهار بعد کالبدی، کیفیات بصری، هویت و محیط مورد سنجش قرار می‌داد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS ویرایش ۱۹ و با به کارگیری آزمون‌های آماری T تکنمونه‌ای و مقایسه میانگین‌ها تجزیه و تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد که میانگین کل رضایت از مبلمان شهری ۲/۷ (در سطحی پایین‌تر از حد مطلوب) است. در بین ابعاد چهارگانه، شاخص کالبدی با میانگین ۲/۹۰ از وضعیت بهتری برخوردار بود، در حالی که شاخص محیط با میانگین ۲/۳۸ در پایین‌ترین سطح رضایت قرار داشت. نتایج آزمون T تکنمونه‌ای نیز تأثیر معنادار و مهم‌تر شاخص کالبدی را بر رضایت شهروندان در مقایسه با سایر شاخص‌ها تأیید کرد. در نتیجه، برنامه‌ریزی برای ارتقای کیفیت مبلمان شهری در این منطقه، باید بر بهبود شاخص‌های محیطی و سپس تقویت هویت و کیفیات بصری متمرکز گردد. https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_12616.html چکیده: دیدگاه‌ها و نظریه‌های مدیریت سوانح و توسعه پایدار به دنبال ایجاد جوامع تاب‌آور در برابر مخاطرات طبیعی هستند. ازاین رو به نظر بسیاری از محققان، تاب‌آوری یکی از مهم‌ترین موضوعات برای رسیدن به پایداری است. تاب‌آوری کالبدی بخصوص در حوزه مسکن، یکی از ابعاد تأثیرگذار در میزان تاب‌آوری جوامع است که از طریق آن می‌توان وضعیت جوامع را از نظر ویژگی‌های فیزیکی و جغرافیایی تأثیرگذار در هنگام بروز سانحه در زمان مخاطرات، ارزیابی کرد. در این راستا هدف این پژوهش سنجش تاب‌آوری کالبدی پهنه‌های مسکونی شهر جاجرم در برابر زلزله می‎باشد. تحقیق حاضر، به لحاظ هدف، کاربردی، بر حسب ماهیت، کمی ‎و از نوع روش آن توصیفی - تحلیلی است. گردآوری دادهها، از طریق مطالعات کتابخانه‎ای (اسنادی)، میدانی و داده‌های مکانی صورت گرفت. جامعه آماری شامل 20 نفر از خبرگان (مدیران، اساتید، متخصصین، کارشناسان سازمان‌های مرتبط با مدیریت بحران در سطح شهر جاجرم) می‌باشند که به روش هدفمند انتخاب شدند. تجزیه و تحلیل اطلاعات با استفاده از نرم‎افزار Arc GISو روش‌ تحلیل شبکه‌ای (ANP)، انجام گرفت. طبق نتایج از 438 هکتار مساحت شهر جاجرم، 89 هکتار (20.31 درصد) در وضعیت کاملاً نامناسب، 122 هکتار (27.85 درصد) در وضعیت نامناسب، 105 هکتار (23.97 درصد) در وضعیت متوسط، 67 هکتار (15.29 درصد) در وضعیت مناسب و فقط 55 هکتار (12.55 درصد) در وضعیت کاملاً مناسب قرار دارند. https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_12617.html دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی از حقوق اولیه و جهان شمول بشر محسوب شده و هرگونه خللی در این زمینه، بهزیستی و رفاه جامعه را به خطر می‌اندازد. فرض اصلی این بررسی آن است که در اغلب نقاط و به خصوص در کلانشهرها، چنین امکانی برای اغلب شهروندان فراهم نبوده و همین امر باعث می‌شود کسانی که به این خدمات دسترسی ندارند، خود را محروم فرض کرده و نسبت به این بی‌عدالتی واکنش‌ نشان دهند. برای آزمون این فرض، این مطالعه به روش توصیفی و تحلیلی، در شهر مشهد به انجام رسید. داده‌های مورد نیاز در قالب محل استقرار مراکز بهداشتی در سطوح مختلف و همچنین تاسیسات و تجهیزات مورد نیاز در آنها گردآوری شد. داده‌های مورد اشاره به صورت میدانی جمع‌آوری و با استفاده از مدل پی مدین(P-median) تجزیه و تحلیل و به کمک نرم‌افزار سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی(GIS) به نقشه تبدیل گردید. یافته‌ها نشان داد که نه تنها مراکز بهداشتی و درمانی به شکل صحیح و دقیقی در سطح شهر مکانیابی نشده‌اند، بلکه تجهیزات و تاسیسات اختصاص یافته به این مراکز، به نحوی است که شهروندان ناچارند، با صرف هزینه‌های مادی و زمانی زیادی، به مراکز مجهزتر مراجعه نمایند. این شرایط نه تنها نارضایتی و واکنش منفی شهروندان را به دنبال دارد، بلکه مشکلات ترافیکی، آلودگی هوا و ... را برای کل شهر زمینه‌سازی می‌کند. به همین دلیل، ضرورت دارد که در توزیع فضایی، تجهیزات و نیروی انسانی این مراکز بازنگری اساسی صورت گیرد. https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_12618.html موضوع سالمندان و چالش‌های مربوط به آن‌ها به‌دلیل افزایش جمعیت این گروه سنی، به یک مسئله جهانی و مهم تبدیل شده و نیازمند توجه بیشتر است. شیوع همه‌گیری کرونا تأثیر عمیقی بر زندگی سالمندان گذاشته و بنابراین، ایجاد محیطی تاب‌آور می‌تواند به جلوگیری از انزوا و افزایش مشارکت فعال آن‌ها در جامعه، به‌ویژه در سطح محله، کمک کند این پژوهش با هدف بررسی شرایط محیطی محله جلفای اصفهان برای تقویت تاب‌آوری سالمندان، به‌ویژه در مواجهه با چالش‌های ناشی از همه‌گیری کرونا، پرداخته است. با استفاده از تحلیل محتوای کیفی و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۳ سالمند، نتایج نشان می‌دهد که محیط زندگی سالمندان در سه مقیاس مسکن، واحد همسایگی و محله نقاط قوت قابل توجهی دارد، اما معایب و چالش‌هایی نیز وجود دارد. در مقیاس مسکن، سالمندان نسبتا با چالش‌های بحران سازگار شده و ارزیابی مثبت از کیفیت محیط خود دارند، که نشانگر تاب‌آوری نسبی است. در مقیاس واحد همسایگی، علی‌رغم دسترسی مناسب به خدمات، کیفیت محیط نیازمند بهبود است. در سطح محله، تحلیل نشان می‌دهد که نقاط ضعف و تهدیدهای محیط بیشتر از فرصت‌ها و قوت‌ها هستند، که کاهش تاب‌آوری کلی محیط را نشان می‌دهد. یافته‌ها تأکید بر نیاز به مداخلات و راهبردهای مؤثر جهت بهبود شرایط و تقویت تاب‌آوری سالمندان دارند. در نتیجه، اصلاح و توسعه فضاهای زندگی در محله و ارتقاء امکانات و خدمات می‌تواند اثر مثبت بر کیفیت زندگی سالمندان و مقاومت آن‌ها در برابر بحران‌ها داشته باشد. این مطالعه بر اهمیت توجه جدی به بهبود محیط زندگی سالمندان برای افزایش سلامت و رفاه آن‌ها تأکید می‌کند. https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_12629.html با رشد سریع شهرنشینی و افزایش تعداد وسایل نقلیه شخصی، مسئله پارکینگ به یکی از چالش‌های اساسی کلان‌شهرها تبدیل‌شده است. پارکینگ به‌عنوان یکی از عناصر کلیدی نظام حمل‌ونقل شهری، نقش مهمی در کاهش توقف‌های حاشیه‌ای، بهبود جریان ترافیک و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان ایفا می‌کند در حالیکه عدم تأمین و احداث آن در مناطق شهری ،به‌ویژه در بافت‌های متراکم کلان‌شهری مانند قم؛ پیامدهای متنوع اجتماعی، اقتصادی، محیطی و کالبدی ازجمله کاهش ایمنی، ایجاد مزاحمت و بی‌نظمی، ضعف دسترسی پیاده و دوچرخه و افت کیفیت بصری محیط شهری در پی دارد. همچنین، فقدان پارکینگ کافی در ساختمان‌ها به توسعه نامتوازن کالبدی در مناطق شهری منجر می‌شود. این پژوهش در محدوده کلانشهر قم انجام‌شده و روش آن از نوع کمّی است. داده‌های مربوط به تخلفات ساختمانی کسر پارکینگ در بازه زمانی ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۳ گردآوری‌شده و تحلیل آن‌ها در محیط Arc GIS و با استفاده از تکنیک‌های تحلیل فضایی همچون تخمین تراکم کرنل (Kernel Density) و شاخص همبستگی فضایی موران (Moran’s I) صورت گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان داد که مناطق سه، پنج و شش ‌کلانشهر قم بیشترین میزان تخلفات مربوط به کسر پارکینگ رادارند. نتایج تحلیل همپوشانی لایه تخلفات با تراکم جمعیتی و عرض معابر نیز نشان داد که نقاط داغ تخلفات بیشتر در معابر باریک و بافت‌های متراکم به‌ویژه در منطقه شش شکل‌گرفته‌اند که خود بیانگر فشار کالبدی و بروز توسعه نامتوازن است. بر این اساس، مدیریت شهری باید از بروز تخلف در خصوص کسر پارکینگ در املاک واقع در معابر کم‌عرض و بافت‌های متراکم این منطقه جلوگیری کند. https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_12630.html طرح‌های نوسازی بافت‌های فرسوده به دلیل تضاد منافع ذی‌نفعان، به‌ویژه ساکنان و مدیریت شهری، با چالش‌های جدی در تحقق‌پذیری و اجرا مواجه هستند. این مقاله با هدف ارائه الگویی تعادلی تحت عنوان روش برد-برد انجام شده است تا با ایجاد توازن بین منافع کوتاه‌مدت و پایدار بلندمدت، زمینه تحقق‌پذیری حداکثری طرح‌های نوسازی را فراهم کند.در این راستا، عوامل مؤثر بر عدم تمایل ساکنان به مشارکت، از جمله هزینه‌های اقتصادی، عوامل اجتماعی، مسئله زمین، الگوهای خاص زندگی و ضعف اجرایی قوانین، شناسایی و تحلیل شده‌اند. روش پیشنهادی مبتنی بر ایجاد «مدل موازنه خواست‌ها» در چهارچوبی سیستماتیک است که در آن چهار عامل کلیدی 1-هزینه،2-ساخت‌وساز استاندارد 3-مشارکت 4-الگوهای رایج محلی به‌صورت هم‌پوشان مورد تحلیل قرار می‌گیرند تا محدوده بهینه (اپتیمم) تعامل طرفین تعیین شود. این مدل در چهار مرحله شامل: امکان‌سنجی و شناسایی سیستم‌های موجود، تقابل خواست‌ها، گروه ذی نفعان طرح های شهری و طراحی سیستم عملکردی جدید اجرا می‌شود.ارزیابی میدانی این روش در محله نعمت‌آباد تهران نشان داد که با تشکیل کارگروه‌های تخصصی و مردمی و تعدیل خواسته‌های مدیریت شهری در کوتاه‌مدت، تمایل ساکنان برای مشارکت در نوسازی به‌طور معناداری افزایش یافته است. در نتیجه، رویکرد برد-برد با هموار کردن مسیر و کاسته شدن کوتاه مدت خواسته های مدیریت شهری به نفع بگونه ایست که هردو طرف از شرایط بوجود امده احساس رضایت می کنند. با تغییر تقابل‌ها به همکاری‌های سودمند، بستری برای دستیابی به توافقی دوطرفه فراهم می‌کند. https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_12668.html تحقق شهر یادگیرنده به‌عنوان رویکردی نوین در مدیریت شهری، نقش کلیدی در توسعه پایدار و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان دارد. این پژوهش با هدف تحلیل پیشران‌های کلیدی مدیریتی برای تحقق شهر یادگیرنده در شهر بندر ماهشهر و بررسی رابطه میان شاخص‌های مدیریتی و ارتقای سطح آموزشی انجام شد. جامعه آماری شامل ۳۸۴ شهروند و ۲۰ کارشناس بود که داده‌ها با پرسشنامه و مصاحبه جمع‌آوری شدند. روش‌های کمی و کیفی مانند تحلیل توصیفی، همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه، تحلیل مسیر، مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM)، تحلیل ساختاری-تفسیری (ISM) و تحلیل میک مک (MICMAC) به کار رفت. نتایج نشان داد شاخص‌های معنوی (β=0.36) و دانشی (β=0.32) بیشترین تأثیر مستقیم و مثبت بر ارتقای آموزش داشتند. شاخص‌های اجتماعی و اقتصادی نیز اثر مثبت داشتند ولی شاخص‌های سیاسی و زیست‌محیطی تأثیر مستقیم نداشتند و به‌صورت واسطه‌ای بر شاخص‌های اجتماعی و معنوی تأثیر گذار بودند. تحلیل ISM ساختار سه‌سطحی پیشران‌ها را نشان داد: شاخص‌های سیاسی و زیست‌محیطی به عنوان پیشران‌های بنیادین، شاخص‌های اجتماعی و اقتصادی شاخص‌های واسط، و شاخص‌های دانشی و معنوی شاخص‌های نهایی بودند. نتایج MICMAC نیز این ساختار را تایید کرد. یافته‌ها اهمیت رویکرد چندبعدی در مدیریت شهری را تایید کرده و پیشنهاد می‌کند تقویت شاخص‌های بنیادین سیاسی و زیست‌محیطی، توسعه شاخص‌های اجتماعی و اقتصادی، و تمرکز بر ابعاد معنوی و دانشی، موجب تسریع ارتقای آموزش و تحقق شهر یادگیرنده در بندر ماهشهر می‌شود. این مطالعه بستری علمی و عملی برای سیاست‌گذاری در شهرهای مشابه فراهم می‌کند.