برنامه ریزی توسعه کالبدی

مقاله پژوهشی

توسعه کالبدی فضاهای معنوی شهری به منظور بازیابی روحیه شهروندی موردمطالعه: آرمستان‌های شهر زاهدان

فرحناز گرگیج؛ احمد حامی؛ سعداله علیزاده؛ زانیار صمدی تودار

دوره 13، شماره 1 ، خرداد 1405، صفحه 1-14

https://doi.org/10.30473/psp.2026.78021.2814

چکیده

در حالی‌که بیشتر مطالعات محیط‌های ترمیمی بر فضاهای سبز شهری، پارک‌ها و باغ‌ها متمرکز بوده‌اند، نقش آرامستان‌ها به‌عنوان فضاهای معنوی و ترمیمی در بستر شهرهای ایران، به‌ویژه در اقلیم‌های گرم و خشک، کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین ظرفیت ترمیمی آرامستان و شناسایی مؤلفه‌های محیطی، معنوی و منظرین مؤثر بر ... بیشتر در حالی‌که بیشتر مطالعات محیط‌های ترمیمی بر فضاهای سبز شهری، پارک‌ها و باغ‌ها متمرکز بوده‌اند، نقش آرامستان‌ها به‌عنوان فضاهای معنوی و ترمیمی در بستر شهرهای ایران، به‌ویژه در اقلیم‌های گرم و خشک، کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین ظرفیت ترمیمی آرامستان و شناسایی مؤلفه‌های محیطی، معنوی و منظرین مؤثر بر بازیابی روحیه بازدیدکنندگان، آرامستان بهشت محمد رسول‌الله (ص) زاهدان را مطالعه کرده است. این پژوهش با بهره‌گیری از طرح آمیخته اکتشافی متوالی انجام شد. در مرحله کیفی، 59 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با مراجعه‌کنندگان آرامستان انجام و داده‌ها با روش تحلیل مضمون تحلیل شدند. در مرحله کمی، مضامین استخراج‌شده به متغیرهای دوحالتی تبدیل و با آزمون نیکویی برازش کای‌دو در نرم‌افزار SPSS مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که از میان مؤلفه‌های نظریه بازیابی توجه، «دور بودن» با فراوانی 7/84 درصد (49/28χ²=، 001/0p<)، «سازگاری» با فراوانی 3/76 درصد (28/16χ²=، 001/0p<) و «شگفتی» با فراوانی 6/74 درصد (25/14χ²=، 001/0p<) دارای اثر معنادار در تجربه بازیابی روحیه بازدیدکنندگان هستند؛ در حالی‌که مؤلفه «محدوده» معنادار نبود (091/0 =p). همچنین چهار مضمون اکتشافی شامل «اوقات فراغت» (1/83 درصد)، «تقدس‌بخشی» (3/76 درصد)، «تجلی آیین» (9/72 درصد) و «نوع‌دوستی» (2/54 درصد) شناسایی شد که سه مورد نخست از نظر آماری معنادار بودند (001/0p<). یافته‌ها نشان دادند که تجربه ترمیم روانی در آرامستان مورد مطالعه صرفاً متکی بر عناصر طبیعی نیست، بلکه مؤلفه‌هایی نظیر سکوت، خلوت، معنویت، یادآوری مرگ و تأمل در زندگی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در بازیابی روحیه ایفا می‌کنند.

مقاله پژوهشی

ارزیابی و پیش‌بینی تغییرات پوشش/کاربری اراضی با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای و مدل CA-Markov (موردمطالعه : منطقه 22 شهرداری تهران)

پروانه سبحانی؛ افشین دانه کار

دوره 13، شماره 1 ، خرداد 1405، صفحه 15-30

https://doi.org/10.30473/psp.2026.77866.2812

چکیده

تغییرات کاربری اراضی ناشی از توسعه فعالیت‌های انسانی یکی از مهم‌ترین تهدیدهای مناطق شهری به شمار می‌رود. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی روند تغییرات پوشش/کاربری اراضی منطقه ۲۲ شهرداری تهران طی دوره ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۵ و پیش‌بینی الگوی تغییرات تا سال ۲۰۴۱ با استفاده از مدل ترکیبی CA–Markov انجام شد. ابتدا نقشه‌های پوشش/کاربری اراضی ... بیشتر تغییرات کاربری اراضی ناشی از توسعه فعالیت‌های انسانی یکی از مهم‌ترین تهدیدهای مناطق شهری به شمار می‌رود. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی روند تغییرات پوشش/کاربری اراضی منطقه ۲۲ شهرداری تهران طی دوره ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۵ و پیش‌بینی الگوی تغییرات تا سال ۲۰۴۱ با استفاده از مدل ترکیبی CA–Markov انجام شد. ابتدا نقشه‌های پوشش/کاربری اراضی برای سال‌های ۱۹۹۵ و ۲۰۲۵ تهیه و روند تغییرات کلاس‌های مختلف اراضی تحلیل شد. سپس با بکارگیری مدل CA–Markov، تغییرات آینده شبیه‌سازی و اعتبار مدل با استفاده از ضریب کاپا ارزیابی شد. نتایج نشان داد اراضی انسان‌ساخت از 11/2572 هکتار در سال ۱۹۹۵ به 46/2827 هکتار در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته و بیشترین روند افزایشی را داشته است. در مقابل، اراضی بایر از 52/2780 به 8/2391 هکتار کاهش یافته است. همچنین، منابع آبی و پوشش‌های گیاهی روندی افزایشی و اراضی کشاورزی روند کاهشی را طی دوره مطالعه نشان می‌دهد. ضریب کاپای 88/0 نیز دقت مطلوب مدل را در پیش‌بینی تغییرات تأیید می‌کند. بر اساس نتایج شبیه‌سازی، اراضی انسان‌ساخت تا سال ۲۰۴۱ به 4/2890 هکتار افزایش یافته و اراضی بایر به ۲۲۸۷ هکتار کاهش خواهد یافت. این روند بیانگر تداوم گسترش کاربری‌های انسان‌ساخت در سال‌های آینده و تشدید فشار بر منابع سرزمینی در اثر رشد جمعیت و تمرکز فعالیت‌های اقتصادی و کالبدی است. ازاین‌رو، کاهش پیامدهای نامطلوب تغییرات پوشش/کاربری اراضی مستلزم برنامه‌ریزی کارآمد، مدیریت یکپارچه و بهره‌برداری پایدار از منابع سرزمینی است. یافته‌های این پژوهش می‌تواند مبنایی برای تصمیم‌گیری، کنترل توسعه فعالیت‌های انسانی و تدوین راهبردهای مدیریت شهری در راستای تحقق توسعه پایدار باشد.

مقاله پژوهشی

تبیین تفاوت‌های بین‌نسلی در ترجیحات کالبدی-فضایی مسکن موردمطالعه: شهرستان ارومیه

سمانه دهقان؛ حامد بیتی؛ فرهاد احمدنژاد؛ آزیتا بلالی اسکوئی

دوره 13، شماره 1 ، خرداد 1405، صفحه 31-46

https://doi.org/10.30473/psp.2026.77806.2809

چکیده

طراحی مسکن مطلوب نیازمند شناخت دقیق کاربران و درک تغییرات نیازهای آنان در بسترهای اجتماعی و فرهنگی است. یکی از عوامل مؤثر در این زمینه، تفاوت‌های بین‌نسلی است که بر شکل‌گیری ترجیحات فضایی و کالبدی ساکنان تأثیر می‌گذارد. هدف این پژوهش، تبیین ترجیحات کالبدی معماری در حوزه مسکن با تمرکز بر نقش تفاوت‌های میان‌نسلی در شهرستان ارومیه ... بیشتر طراحی مسکن مطلوب نیازمند شناخت دقیق کاربران و درک تغییرات نیازهای آنان در بسترهای اجتماعی و فرهنگی است. یکی از عوامل مؤثر در این زمینه، تفاوت‌های بین‌نسلی است که بر شکل‌گیری ترجیحات فضایی و کالبدی ساکنان تأثیر می‌گذارد. هدف این پژوهش، تبیین ترجیحات کالبدی معماری در حوزه مسکن با تمرکز بر نقش تفاوت‌های میان‌نسلی در شهرستان ارومیه است. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی-تحلیلی بوده و با رویکرد کمی انجام شده است. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و پیمایش میدانی گردآوری شده و ابزار اصلی، پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته بوده که روایی آن به تأیید خبرگان و پایایی آن با آلفای کرونباخ ۰.۹۰۲ تثبیت شده است. جامعه آماری شامل چهار نسل ساکن ارومیه (ازدیاد اولاد، نسل X، نسل هزاره و نسلZ ) است. حجم نمونه ۳۸۴ نفر بوده که با روش نمونه‌گیری طبقه‌ای–خوشه‌ای انتخاب شده‌اند. تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار SPSS و آزمون‌های ANOVA، ANCOVA و رگرسیون چندمتغیره انجام شد. یافته‌ها نشان می‌دهد سازگاری درونی گویه‌ها مطلوب است و تفاوت معناداری میان نسل‌ها در ترجیحات کالبدی مسکن وجود دارد (74/18 F=، 10/0p<. این تفاوت‌ها به‌ویژه در ابعاد کالبدی - عملکردی و کالبدی - محیطی برجسته است. نسل‌های جوان‌تر تمایل بیشتری به انعطاف‌پذیری فضایی، عملکردهای چندگانه و هوشمندسازی دارند و نسل‌های مسن‌تر بر سلسله‌مراتب فضایی، حریم و تفکیک عملکردی تأکید می‌کنند. همچنین نتایج نشان می‌دهد متغیر نسل حتی با کنترل عوامل اقتصادی - اجتماعی، همچنان اثر معناداری بر ترجیحات کالبدی مسکن دارد و به عنوان قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده ترجیحات کالبدی شناسایی شد.

مقاله پژوهشی

تحلیل رابطه رضایت‌مندی از عوامل کالبدی پایداری روستایی و تمایل به مهاجرت موردمطالعه‌: شهرستان دره‌شهر (استان ایلام)

مهدی صالحی؛ بهروز صالحی؛ سیما فردوسیان

دوره 13، شماره 1 ، خرداد 1405، صفحه 47-66

https://doi.org/10.30473/psp.2026.77938.2813

چکیده

مهاجرت بی‌رویه به عنوان چالشی اجتماعی توجه پژوهشگران را در دهه‌های اخیر به خود جلب کرده است و هدف این پژوهش یافتن عواملی است که رابطه معناداری با مهاجرت از نواحی روستایی شهرستان دره‌شهر واقع در استان ایلام داشته باشند. روش تحقیق استفاده شده در این پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی و نوع پژوهش کاربردی است. در جمع‌آوری اطلاعات از دو روش ... بیشتر مهاجرت بی‌رویه به عنوان چالشی اجتماعی توجه پژوهشگران را در دهه‌های اخیر به خود جلب کرده است و هدف این پژوهش یافتن عواملی است که رابطه معناداری با مهاجرت از نواحی روستایی شهرستان دره‌شهر واقع در استان ایلام داشته باشند. روش تحقیق استفاده شده در این پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی و نوع پژوهش کاربردی است. در جمع‌آوری اطلاعات از دو روش مطالعات کتابخانه‌ای و روش میدانی (پرسشنامه) استفاده شده است. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران تعداد 385 نفر استخراج شد و این تعداد از بین 66 روستا مربوط به شهرستان دره‌شهر به صورت نمونه‌گیری خوشه‌ای و تصادفی انتخاب شدند. پژوهش حاضر به بررسی رابطه رضایت از عوامل کالبدی (رضایت از کالبد واحد مسکونی، رضایت از کالبد روستا، رضایت از امکانات روستا)، پایداری اجتماعی، پایداری زیست محیطی و پایداری اقتصادی با عامل تمایل به مهاجرت با استفاده از پرسشنامه و نرم افزارهای Spss2025 وSmartPLS3 پرداخته است. نتایج پژوهش نشان می دهد رضایت از کالبد واحد مسکونی، کالبد روستا، امکانات اولیه روستا، پایداری اجتماعی، پایداری اقتصادی و پایداری زیست محیطی به ترتیب بیشترین رابطه را با میزان تمایل به مهاجرت از روستا دارند و با افزایش رضایت‌مندی مردم از عوامل فوق میزان تمایل مردم به مهاجرت از روستا کاهش می یابد. در پژوهش حاضر با ترکیب متغیر‌های ذکر شده مدلی ارائه گردیده است که دارای ضریب تعیین (66/0R2=) می‌باشد و نشان می‌دهد میزان تغییرات متغیر تمایل به مهاجرت و به میزان 66 درصد به‌وسیله مدل ارائه شده و تحت تاثیر متغیرهای مستقل مدل ارائه شده تبیین می‌شود.

مقاله پژوهشی

ارزیابی عملکرد حرارتی جداره‌های خارجی ساختمان‌های مسکونی در اقلیم سرد و ارائه مدل بهینه مبتنی بر شرایط محیطی (موردمطالعه: شهر بناب)

عطاءاله زرفشان

دوره 13، شماره 1 ، خرداد 1405، صفحه 67-80

https://doi.org/10.30473/psp.2026.78043.2816

چکیده

با توجه به رشد سریع شهرنشینی و چالش‌های مصرف انرژی در ساختمان‌ها، بهینه‌سازی عملکرد حرارتی پوسته ساختمان‌ها به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده است. این پژوهش با هدف خوانش و بهینه‌سازی عملکرد حرارتی جداره‌های خارجی در اقلیم سرد و کوهستانی، شهر بناب در استان آذربایجان شرقی را به عنوان مطالعه موردی در نظر گرفته است. در ایران، حدود ... بیشتر با توجه به رشد سریع شهرنشینی و چالش‌های مصرف انرژی در ساختمان‌ها، بهینه‌سازی عملکرد حرارتی پوسته ساختمان‌ها به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده است. این پژوهش با هدف خوانش و بهینه‌سازی عملکرد حرارتی جداره‌های خارجی در اقلیم سرد و کوهستانی، شهر بناب در استان آذربایجان شرقی را به عنوان مطالعه موردی در نظر گرفته است. در ایران، حدود 40 درصد از مصرف انرژی نهایی در بخش ساختمان‌ها صرف می‌شود که سهم قابل توجهی از آن مربوط به سرمایش و گرمایش فضاهای زندگی است. در این تحقیق، با استفاده از ترکیب داده‌های میدانی و شبیه‌سازی‌های کامپیوتری در نرم‌افزار Design Builder، عملکرد حرارتی چندین نمونه ساختمان مسکونی در شهر بناب مورد بررسی قرار گرفته است. تمامی بخش‌های دیوارهای خارجی با مصالح مختلف شامل بلوک سفال، بلوک لیکا، بلوک AAC و همچنین نسبت‌های مختلف نما به دیوار در محدوده 15-45 درصد تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که ترکیب بلوک AAC با عایق حرارتی پلی‌استایرن اکسترود شده (XPS) به عنوان بهترین مصالح برای دیوارهای خارجی در این اقلیم شناسایی شد که منجر به کاهش 42 درصدی مصرف انرژی در مقایسه با دیوارهای سفالی استاندارد می‌شود. همچنین محدوده پیشنهادی برای ضریب نورگیری در بناب 25-35 درصد است که ضمن کمینه‌سازی مصرف انرژی، دسترسی کافی به نور طبیعی را نیز تضمین می‌کند. این پژوهش با تأکید بر زمینه‌های محلی و استفاده از داده‌های میدانی، راهکارهای عملی و کاربردی را برای معماران، مهندسان و سیاست‌گذاران در زمینه طراحی ساختمان‌های انرژی‌کارآمد در مناطق سرد و کوهستانی ارائه می‌دهد.

مقاله پژوهشی

تحلیل آماری نقش حکمروایی خوب در کاهش نابرابری‌های اجتماعی با استفاده از مدل‌های فازی موردمطالعه : کلان‌شهر اهواز

پرویز سلیمانی مقدم؛ ایمان مخدوم

دوره 13، شماره 1 ، خرداد 1405، صفحه 81-96

https://doi.org/10.30473/psp.2026.78086.2817

چکیده

هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش حکمروایی خوب شهری در کاهش نابرابری‌های اجتماعی در کلان‌شهر اهواز با استفاده از مدل‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره فازی است. پژوهش از نظر هدف کاربردی-نظری و از نظر روش توصیفی-تحلیلی پیمایشی است. داده‌ها از طریق روش کتابخانه‌ای و میدانی (پرسشنامه‌های مقایسات زوجی تکمیل‌شده توسط 10 نفر از خبرگان مدیریت شهری و ... بیشتر هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش حکمروایی خوب شهری در کاهش نابرابری‌های اجتماعی در کلان‌شهر اهواز با استفاده از مدل‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره فازی است. پژوهش از نظر هدف کاربردی-نظری و از نظر روش توصیفی-تحلیلی پیمایشی است. داده‌ها از طریق روش کتابخانه‌ای و میدانی (پرسشنامه‌های مقایسات زوجی تکمیل‌شده توسط 10 نفر از خبرگان مدیریت شهری و اساتید دانشگاهی) جمع‌آوری گردید. برای وزن‌دهی به معیارهای اصلی و شاخص‌ها از مدل تحلیل سلسله‌مراتبی فازی (Fuzzy AHP) با رویکرد میانگین هندسی باکلی استفاده شد. سپس به منظور رتبه‌بندی نهایی شاخص‌ها بر‌اساس میزان تأثیرگذاری در کاهش نابرابری‌های اجتماعی، از تکنیک تاپسیس فازی (Fuzzy TOPSIS) بهره گرفته شد. یافته‌ها نشان داد که از میان سه معیار اصلی (حکمروایی، خدمات شهری و عدالت اجتماعی)، معیار «حکمروایی» با وزن نرمال شده 565/0 بیشترین اهمیت را دارد. در مرحله وزن‌دهی با AHP فازی، شاخص «شفافیت و دسترسی به اطلاعات» بیشترین وزن نهایی (210/0) را کسب کرد، اما در رتبه‌بندی نهایی TOPSIS فازی، شاخص «قانونمندی» با ضریب شباهت 517/0 در رتبه اول، «پاسخگویی» با 445/0 در رتبه دوم و «شفافیت» با 432/0 در رتبه سوم قرار گرفتند. نتایج حاکی از آن است که بهبود اصول بنیادین حکمروایی (قانونمندی، پاسخگویی و شفافیت) نسبت به صرفاً توسعه خدمات فیزیکی شهری، تأثیر بیشتری در کاهش نابرابری‌های اجتماعی در اهواز دارد. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود شهرداری اهواز قوانین شهری را با تأکید بر شفافیت و پاسخگویی بازنگری کرده، آموزش‌های شهروندی را گسترش دهد و مدل ترکیبی AHP-TOPSIS فازی را به عنوان ابزاری مستمر در برنامه‌ریزی‌های کاهش نابرابری به کار گیرد.

مقاله پژوهشی

نقش‌آفرینی مجتمع‌های کلان تجاری در پایداری کلان شهرمشهد

عارفه علی اکبری؛ اسماعیل علی اکبری؛ مصطفی طالشی

دوره 13، شماره 1 ، خرداد 1405، صفحه 97-112

https://doi.org/10.30473/psp.2026.74472.2771

چکیده

مجتمعهای کلان تجاری به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عناصری شهری نقش برجستهای در تحققپذیری پایداری در کلان شهرها را برعهده دارند. البته بکارگیری این عناصرشهری نیازمند شناخت ساختاری -کارکردی در نظام توسعه شتابان در کلان شهرهای ایرانی است. کلان شهر مشهد با رشد شتابان در دهههای اخیر دچار از هم گسیختهای در نظام کاربریهای شهری ... بیشتر مجتمعهای کلان تجاری به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عناصری شهری نقش برجستهای در تحققپذیری پایداری در کلان شهرها را برعهده دارند. البته بکارگیری این عناصرشهری نیازمند شناخت ساختاری -کارکردی در نظام توسعه شتابان در کلان شهرهای ایرانی است. کلان شهر مشهد با رشد شتابان در دهههای اخیر دچار از هم گسیختهای در نظام کاربریهای شهری و در پی آن بروز ناپایداری شهری در فضاهای محلی-منطقهای را درپی داشته است. این پژوهش بنا دارد که با رویکرد ساختاری _کارکردی نقش و عملکرد این مجتمعهای تجاری را در پایداری شهری مورد ارزیابی قرار دهد. تحقیق حاضر از نظر روششناسی توصیفی- تحلیلی و از لحاظ هدف، از نوع تحقیق کاربردی است. پس از سازماندهی اطلاعات در مولفههای پایداری شهری برای تحلیل یافتهها از نرم‌افزار GIS و SPSS و مدل تصمیمگیری چندمعیاره مارکوس استفاده شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که پایداری ساختاری-کارکردی مجتمع‌های تجاری کلانشهر مشهد بر اساس شش بعد کالبدی-فضایی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی-فراغتی، مدیریتی-سیاسی و زیست‌محیطی بررسی شده است. شاخص ساختاری با میانگین 97/2 نسبت به شاخص کارکردی با میانگین 60/2 وضعیت بهتری دارد، اما بهبود قابل توجهی در بعد کارکردی، به‌ویژه در زمینه مدیریت انرژی، خدمات و بهره‌برداری بهینه از فضاها ضروری است. علاوه بر این، ابعاد زیست‌محیطی و فرهنگی-فراغتی نیازمند تقویت برای ارتقاء کیفیت زندگی و جذب مشتریان هستند. نتایج رتبه‌بندی با مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره مارکوس نشان داد که مجتمع آرمیتاژ با 825/0 Fk = بیشترین پایداری را دارد. این یافته‌ها تأکید می‌کند که تحقق پایداری جامع مستلزم توجه همزمان به تمام ابعاد ساختاری و کارکردی است.

پیامدهای مکانی- فضایی تغییر کاربری اراضی سکونتگاه‌های روستایی(مطالعه موردی: شهرستان قرچک – استان تهران)

دوره 6، شماره 2 ، شهریور 1398، ، صفحه 79-94

https://doi.org/10.30473/psp.2019.6069

چکیده

تغییر کاربری در سکونتگاهای روستایی پیراشهری بسیار وسیع بوده است. به صورتی که گسترش شهرنشینی تحولات بسیاری را در سکونتگاههای روستایی شکل داده است که از جمله آنها می توان به پیامدهای کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی اشاره نمود. مهمترین پیامد تغییر کاربری اراضی ، تبدیل اراضی کشاورزی به مسکونی است که سبب کاهش قدرت تولیدی سکونتگاههای ... بیشتر تغییر کاربری در سکونتگاهای روستایی پیراشهری بسیار وسیع بوده است. به صورتی که گسترش شهرنشینی تحولات بسیاری را در سکونتگاههای روستایی شکل داده است که از جمله آنها می توان به پیامدهای کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی اشاره نمود. مهمترین پیامد تغییر کاربری اراضی ، تبدیل اراضی کشاورزی به مسکونی است که سبب کاهش قدرت تولیدی سکونتگاههای روستایی می شود. این بررسی در شهرستان قرچک صورت گرفته و 4 روستا به عنوان روستاهای مورد مطالعه انتخاب شدند . از کل جمعیت مورد مطالعه ،240 نفر به عنوان نمونه تحقیق انتخاب شدند.روش تحقیق مبتنی بر روش کمی و کیفی است که داده های پژوهش با روشهای کتابخانه ای و میدانی جمع آوری شده اند. همچنین روش ارزیابی و تأیید ارتباط گویه ها مبتنی بر روش تحلیل عاملی است. براساس تحلیل یافته ها، شاخص‌های سنجش هر یک از مقیاس‌های مورد استفاده در سطح اطمینان 5% مقدار آماره t-value بزرگتر از 96/1 می‌باشد که نشان می‌دهد همبستگی‌ گویه های پژوهش معنادار است. میانگین دیدگاه روستاییان در رابطه با تأثیر تغییر کاربری بر بعد زیست محیطی61/3 ، بعد کالبدی59/3 و بعد اجتماعی 421/3 است.همچنین میانگین دیدگاه روستاییان در بعد اقتصادی 58/3 با مقدار معناداری 0001/0 حاصل شده که معنادار است . مقدار آماره t نیز 246/11 بدست آمده که از مقدار بحرانی 96/1 بزرگتر است و ارتباط گویه های آزمون تایید می شود.بنابراین می توان نتیجه گرفت که افزایش کاربری مسکونی به علت جذب جمعیت، تأثیرات اجتماعی از قبیل :تفاوتهای اجتماعی ، پیامدهای اقتصادی از جمله افزایش مشاغل واسطه گری و بورس بازی زمین، تأثیرات زیست محیطی را در قالب کاهش فضای سبز و کشاورزی به همراه داشته است.

تحلیل خزش شهری و تحولات کاربری اراضی (مطالعات تطبیقی شهرهای ارومیه و اصفهان)

دوره 2، شماره 4 ، دی 1394، ، صفحه 73-98

چکیده

گسترش شتابان شهرها و رشد فیزیکی ناموزون آنها، که اصطلاحاً "خزش شهری" نامیده می‎شود، موجب خورنـدگی روسـتاها و اراضـی پیرامونی آنها، تبدیل بی‎رویه اراضی کشاورزی و تخریب منابع محیطزیست گردیده است. این وضعیت در کلان‌شهرهای منطقهای نمود گستردهتری داشتهاست. دو شهر ارومیه و اصفهان بهعنوان دو کلانشهر منطقهای و ... بیشتر گسترش شتابان شهرها و رشد فیزیکی ناموزون آنها، که اصطلاحاً "خزش شهری" نامیده می‎شود، موجب خورنـدگی روسـتاها و اراضـی پیرامونی آنها، تبدیل بی‎رویه اراضی کشاورزی و تخریب منابع محیطزیست گردیده است. این وضعیت در کلان‌شهرهای منطقهای نمود گستردهتری داشتهاست. دو شهر ارومیه و اصفهان بهعنوان دو کلانشهر منطقهای و با محیط طبیعی و ساختار اقتصادی متفاوت، از شهرهای پراهمیتی هستند که در سال‎های اخیر با گسترش شتابزده‎ای همراه بوده‎اند. این مقاله با نگرش توصیفی ـ تحلیلی به گسترش کالبدی این دو کلان‎شهر و تاثیر آن بر اراضی پیرامون آنها پرداخته است. داده‎های تحقیق با استفاده از مطالعه کتابخانهای ـ اسنادی و همچنین با استفاده از داده‎های دورکاوی و تصاویر ماهوارهای لندست 7 سال 2001 و لندست 8 سال 2013، استخراج گردید. مقایسه تصاویر ماهواره‎ای و همچنین اطلاعات برگرفته از مرکز آمار ایران نشان می‏دهد که شهرهای ارومیه و اصفهان به صورت گسترده‎ای با افزایش جمعیت و تغییر کاربری اراضیِ واقع‎شده در حریم، به خزش خود ادامه می‎دهند. نتایج حاصل از روش هلدرن و بررسی رشد بدقواره شهری در این دو شهر در طی سالهای1390ـ1335 نشان می‎دهد که گسترش فیزیکی این شهرها، به ویژه در ارومیه، بیش از نیاز واقعی جمعیت آن بوده و در نتیجه، روند تبدیل زمین‎های کشاورزی و روستایی پیرامون آنها به ویژه در ارومیه با شدت ادامه یافته است. رشد جمعیت اصفهان در تمام دوره‎ها تقریباً از الگوی ثابتی پیروی کرده ولی ارومیه در پایان دهه 1350 و با شروع جنگ ایران و عراق، با شتاب رشد جمعیت روبهرو شده است. در تغییر کاربری اراضی کشاورزی پیرامون شهر ارومیه می‎توان به ناکارامدی طرحهای تفضیلی شهر و تفاوت ارزش اراضی شهری با اراضی کشاورزی و همچنین سود پایین کشاورزی و ‎آسیبپذیری باغداری اشاره نمود. صنعتی‎شدن شهر اصفهان و ایجاد شهرکهای مسکونی و مراکز اداری و دانشگاهی در پیرامون شهر اصفهان منجر به افزایش مهاجرت از روستاها، شهرها و استانهای همجوار به این کلانشهر شده است و به دنبال آن جمعیت و نیاز به اراضی شهری، تغییر کاربری اراضی زراعی و آیش اطراف شهر و نهایتاً شکنندگی و ناپایداری منابع محیط زیست صورت گرفته است.

چگونگی ارتقای کالبد و منظر شهری از طریق احیای ارزشهای فرهنگی – تاریخی شهر

دوره 1، شماره 3 ، شهریور 1392، ، صفحه 89-102

چکیده

در سه دهة آخر قرن بیستم میلادی، به موازات تحولات اولیة روانشناسی محیط، تغییرات علمی، فناوری و فرهنگی مهمی در محیط کالبدی زندگی انسان پدید آمد. تأثیر بیان و جاری شدن این تحولات در مباحث روانشناسی محیط و علوم رفتاری منجر به تغییر مبانی طراحی فضای شهری متکی بر فضا و زمان بوده است. پس از ورود مباحث بیان شده به ساحت نظری این حوزه، موضوع ادراک ... بیشتر در سه دهة آخر قرن بیستم میلادی، به موازات تحولات اولیة روانشناسی محیط، تغییرات علمی، فناوری و فرهنگی مهمی در محیط کالبدی زندگی انسان پدید آمد. تأثیر بیان و جاری شدن این تحولات در مباحث روانشناسی محیط و علوم رفتاری منجر به تغییر مبانی طراحی فضای شهری متکی بر فضا و زمان بوده است. پس از ورود مباحث بیان شده به ساحت نظری این حوزه، موضوع ادراک نیز بسیار اهمیت یافته و از ارکان آن تلقی شده است. مسئلة بنیادین ادارک محیط شهری ساخته شده در زندگی مردم، فهم چیستی معنای محیط آن است. کیفیت فضا، هویّت مکانی، تعاملات اجتماعی و اجتماع‏پذیری و ارتباطات غیر‏کلامی از حوزه‏هایی هستند که دیدگاه و نگرش انسان‏ها را در تعریف چیستی فضای شهری شکل می‏دهند. این حوزه‏ها، بهویژه در مناظر ‏شهری بافت‏های فرهنگی ـ تاریخی، همواره شاخص‏های هویّت و حس تعلق به مکان را در ارتباط با انسان و محیط بیان کرد و پاسخگوی نیازهای مادی و معنوی انسان‏ها بودهاند؛ به بیان دیگر، احساس تعلق به مکان و یافتن هویّت مکانی خاص، سبب افزایش ارتباط انسان با محیط و، در نتیجه، ارتقای کیفیّت مطلوب کالبد و منظر شهری شده است. این تحقیق، با هدف بررسی چگونگی ارتقای کالبد و منظر شهری از طریق احیای ارزشهای فرهنگی ـ تاریخی خیابان مدرس کرمانشاه، با استفاده از تکنیک فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) اجرا شده است. یافته‏های تحقیق، براساس داده‏های پرسشنامه، در دو بخش دیدگاه متخصصین و دیدگاه غیر‏متخصصین، توسط نرم‏افزارEXPERT CHOICE تحلیل و بررسی شده‏اند. نتایج این یافته‏ها نشاندهنده حوزه‏ها، مؤلفه‏ها و شاخص‏های مؤثر و با اهمیت بر طراحی منظر‏شهری خیابان مدرس، برای نیل به هدف تحقیق هستند. همچنین، این نتایج بیانگر بهکارگیری عملی این عناصر در طراحی منظر‏شهری خیابان مدرس در راستای احیای ارزشهای فرهنگی ـ تاریخی شهرند.

پیوستگی توسعة روستایی ـ شهری در قالب منظومه‌های روستایی

دوره 2، شماره 4 ، دی 1394، ، صفحه 11-20

چکیده

توسعة پایدار روستایی فرایندی است که ارتقای همه‌جانبة زندگی روستایی را از طریق زمینه‌سازی و ترغیب فعالیتهای همساز با قابلیتها و تنگناهای محیط (به مفهوم عام آن) مورد تأکید قرار می‌دهد. بر این بنیاد، توسعة پایدار روستایی جنبه‌های گوناگونی را شامل است، اما زمینه‌سازیهای ساختاری در چهار جنبة عام می‌تواند به کارکرد مناسب این ... بیشتر توسعة پایدار روستایی فرایندی است که ارتقای همه‌جانبة زندگی روستایی را از طریق زمینه‌سازی و ترغیب فعالیتهای همساز با قابلیتها و تنگناهای محیط (به مفهوم عام آن) مورد تأکید قرار می‌دهد. بر این بنیاد، توسعة پایدار روستایی جنبه‌های گوناگونی را شامل است، اما زمینه‌سازیهای ساختاری در چهار جنبة عام می‌تواند به کارکرد مناسب این فرایند بیانجامد. این جنبه‌ها عبارتند از: محیطی ـ اکولوژیک، اجتماعی ـ فرهنگی، اقتصادی ـ سیاسی و کالبدی ـ فضایی. یکپارچگی فضایی در قالب رویکرد نظاموار، سکونتگاههای روستایی را در مقیاسهای گوناگون نقطه‌ای، محلی، ناحیه‌ای و منطقه‌ای و ملی، و البته همه جا به‌عنوان نظامهای باز، مورد توجه قرار می‌دهد. بدینسان، هر سکونتگاه روستایی نه تنها به‌لحاظ کنش و واکنشهای بین اجزا و نیروهای مختلف درونی خود، بلکه از نظر تعامل با دیگر نظامهای سکونتگاهی (دیگر سکونتگاهها، اعم از روستایی و شهری) نیز پیوسته در روندی پویا قرار دارد. در این بین، آنچه که اهمیتی تعیین‌کننده دارد، امکانات و قابلیتهای محیط نظام است که به‌صورت امکانِ برپایی رابطة تعاملی با سیاستگذاریها، برنامه‌ریزیها و تخصیص اعتبارات و مانند آن تجلی می‌یابد. از سوی دیگر، با عنایت به رویکردهای نوین در جغرافیای کاربردی و توجه به نقش جوامع در ایجاد فضاهای گوناگون، بسیاری از اهداف برنامه‌ریزی فضایی و ابعاد پایداری در پیوندی تنگاتنگ مورد توجه قرار دارند. این مقاله کوشش دارد تا نشان دهد، هرگونه پایداری در روند توسعة روستایی، مستلزم نگرشی یکپارچه در قالب پارادایم فضایی است و این مهم میسر نخواهد شد، مگر با رویکردی مبتنی بر شبکه‌های منطقه‌ای در قالب پویش ساختاری ـ کارکردی.

گذار تحولی بافت کالبدی روستاهای واقع در حوزه های کلانشهری مطالعه موردی : مساکن روستایی –دهستان طرقبه

دوره 1، شماره 1 ، بهمن 1391، ، صفحه 39-48

چکیده

بافت کالبدی در روستاها بستر فعالیتهای مختلفی به شمار میرود که در زندگی روستایی نقش مهمی دارند و بسیاری از کارکردهای روستایی وابسته به این عناصر است. به صورتیکه هرگونه تغییر در ویژگی-های اجتماعی - فرهنگی و اقتصادی در بافت کالبدی روستاها منعکس میشود. این تغییرات بیانگر تأثیرپذیری سکونتگاههای روستایی از جریانهای مختلف ... بیشتر بافت کالبدی در روستاها بستر فعالیتهای مختلفی به شمار میرود که در زندگی روستایی نقش مهمی دارند و بسیاری از کارکردهای روستایی وابسته به این عناصر است. به صورتیکه هرگونه تغییر در ویژگی-های اجتماعی - فرهنگی و اقتصادی در بافت کالبدی روستاها منعکس میشود. این تغییرات بیانگر تأثیرپذیری سکونتگاههای روستایی از جریانهای مختلف از جمله شهرگرایی است. زیرا روستاها روابط مختلفی با شهر دارند و ابعاد و دامنه این روابط بر بافت کالبدی روستایی اثرات فراوانی داشته است و باعث تغییر ساختار و عملکرد مساکن روستایی شده است. این تغییرات در حاشیه شهرها مشهودتر بوده و این تغییرات در دامنه گستردهتری قابل مشاهده است. مساکن سنتی روستایی با توجه به عملکردهای متنوع روستایی فضاهای کارکردی مختلفی دارند که باعث تمایز آنها از مساکن شهری است و باعث سهولت فعالیتهای روستایی میشوند. در حالیکه مساکن جدید روستایی که برگرفته از الگوهای شهری ساخته شدهاند تک کارکردی بوده و چالشهایی را در فعالیتهای جدید روستایی ایجاد نمودهاند. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی انجام پذیرفته است و دادههای تحقیق از طریق کتابخانهای و میدانی جمعآوری شدهاند. براساس یافتههای پژوهش، شهرگرایی باعث تحول اجزاء ساختاری و کارکردی مساکن سنتی روستایی شده است و در مسکن روستایی نوین، عناصر جدیدی به تبعیت از مساکن شهری شکل گرفته است که بر کارکردهای مسکن اثرگذار است

تعداد دوره‌ها	12
تعداد شماره‌ها	41
تعداد مشاهده مقاله	404,156
تعداد دریافت فایل اصل مقاله	444,413
نسبت مشاهده بر مقاله	1262.99
نسبت دریافت فایل بر مقاله	1388.79
تعداد مقالات ارسال شده	1,318
درصد پذیرش	22
زمان پذیرش (روز)	361
تعداد پایگاه های نمایه شده	7
تعداد داوران	201

دوره 13 (1405)

دوره 12 (1404)

دوره 11 (1403)

دوره 10 (1402)

دوره 9 (1401)

دوره 8 (1400)

دوره 7 (1399)

دوره 6 (1398)

دوره 5 (1397)

دوره 4 (1396)

دوره 2 (1394)

دوره 1 (1392-1391)

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

بانک ها و نمایه نامه ها

ابر واژگان

نشریات مرتبط