نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• عارفه علی اکبری ¹
• اسماعیل علی اکبری ²
• مصطفی طالشی ²

¹ ندارم

² استاد گروه جغرافیا، دانشگاه پیام ‌نور، تهران، ایران

چکیده

مجتمع‌های کلان تجاری بعنوان یکی از مهمترین عناصری شهری نقش برجسته‌ای در تحقق‌پذیری پایداری در کلان شهرها را برعهده دارند. البته بکارگیری این عناصرشهری نیازمند شناخت ساختاری _کارکردی در نظام توسعه شتابان در کلان شهرهای ایرانی است. کلان شهر مشهد با رشد شتابان در دهه‌های اخیر دچار از هم گسیخته‌ای در نظام کاربری‌های شهری و در پی آن بروز ناپایداری شهری در فضاهای محلی _منطقه‌ای را درپی داشته است. این پژوهش بنا دارد که با رویکرد ساختاری _کارکردی نقش و عملکرد این مجتمع‌های تجاری را در پایداری شهری مورد ارزیابی قرار دهد. تحقیق حاضر از نظر روش‌شناسی توصیفی- تحلیلی و از لحاظ هدف، از نوع تحقیق کاربردی است. پس از سازمان‌دهی اطلاعات در مولفه‌های پایداری شهری برای تحلیل یافته‌ها از نرم افزار GIS و SPSS و مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره مارکوس استفاده شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که پایداری ساختاری-کارکردی مجتمع‌های تجاری کلانشهر مشهد بر اساس شش بعد کالبدی-فضایی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی-فراغتی، مدیریتی-سیاسی و زیست‌محیطی بررسی شده است. شاخص ساختاری با میانگین 2.97 نسبت به شاخص کارکردی با میانگین 2.60 وضعیت بهتری دارد، اما بهبود قابل توجهی در بعد کارکردی، به ویژه در زمینه مدیریت انرژی، خدمات و بهره‌برداری بهینه از فضاها ضروری است. علاوه بر این، ابعاد زیست‌محیطی و فرهنگی-فراغتی نیازمند تقویت برای ارتقاء کیفیت زندگی و جذب مشتریان هستند. نتایج رتبه‌بندی با مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره مارکوس نشان داد که مجتمع آرمیتاژ با Fk = 0.825 بیشترین پایداری را دارد. این یافته‌ها تأکید می‌کند که تحقق پایداری جامع مستلزم توجه همزمان به تمام ابعاد ساختاری و کارکردی است.

کلیدواژه‌ها

• مجتمع کلان تجاری
• پایداری شهری
• رویکرد ساختاری _کارکردی کلان شهر مشهد