نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• سمانه دهقان ¹
• حامد بیتی ²
• فرهاد احمدنژاد ³
• آزیتا بلالی اسکوئی ⁴

¹ دانشجوی دکتری معماری اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران

² دانشیار، گروه معماری، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.

³ استادیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران

⁴ استاد دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران

چکیده

طراحی مسکن مطلوب نیازمند شناخت دقیق کاربران و درک تغییرات نیازهای آنان در بسترهای اجتماعی و فرهنگی است. یکی از عوامل مؤثر در این زمینه، تفاوت‌های بین‌نسلی است که بر شکل‌گیری ترجیحات فضایی و کالبدی ساکنان تأثیر می‌گذارد. هدف این پژوهش، تبیین ترجیحات کالبدی معماری در حوزه مسکن با تمرکز بر نقش تفاوت‌های میان‌نسلی در شهرستان ارومیه است. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی-تحلیلی بوده و با رویکرد کمی انجام شده است. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و پیمایش میدانی گردآوری شده و ابزار اصلی، پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته بوده که روایی آن به تأیید خبرگان و پایایی آن با آلفای کرونباخ ۰.۹۰۲ تثبیت شده است. جامعه آماری شامل چهار نسل ساکن ارومیه (ازدیاد اولاد، نسل X، نسل هزاره و نسلZ ) است. حجم نمونه ۳۸۴ نفر بوده که با روش نمونه‌گیری طبقه‌ای–خوشه‌ای انتخاب شده‌اند. تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار SPSS و آزمون‌های ANOVA، ANCOVA و رگرسیون چندمتغیره انجام شد. یافته‌ها نشان می‌دهد سازگاری درونی گویه‌ها مطلوب است و تفاوت معناداری میان نسل‌ها در ترجیحات کالبدی مسکن وجود دارد (74/18 F=، 10/0p<. این تفاوت‌ها به‌ویژه در ابعاد کالبدی - عملکردی و کالبدی - محیطی برجسته است. نسل‌های جوان‌تر تمایل بیشتری به انعطاف‌پذیری فضایی، عملکردهای چندگانه و هوشمندسازی دارند و نسل‌های مسن‌تر بر سلسله‌مراتب فضایی، حریم و تفکیک عملکردی تأکید می‌کنند. همچنین نتایج نشان می‌دهد متغیر نسل حتی با کنترل عوامل اقتصادی - اجتماعی، همچنان اثر معناداری بر ترجیحات کالبدی مسکن دارد و به عنوان قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده ترجیحات کالبدی شناسایی شد.

کلیدواژه‌ها

• ترجیحات کالبدی - فضایی
• مسکن
• تفاوت نسلی
• شهرستان ارومیه