برنامه ریزی توسعه کالبدی

مقاله پژوهشی

تحلیل توسعه کالبدی شهرک منفصل مهرگان در پیرامون کلان شهر مشهد بارویکرد جمعیت‌پذیری و زیست‌پذیری

محمود عرفانی؛ محمد اجزاء شکوهی؛ محمد رحیم رهنما

دوره 12، شماره 2 ، شهریور 1404

https://doi.org/10.30473/psp.2026.73176.2775

چکیده

احداث شهرک‌های منفصل و مساکن ارزان قیمت با هدف جذب سرریز جمعیت مادرشهر و اسکان افراد کم‌درآمد به منظور بهبود زیست پذیری و کیفیت زندگی انجام شده است. هدف این تحقیق ارزیابی وضعیت زیست پذیری و جمعیت پذیری شهرک منفصل مهرگان با توجه به قرار گرفتن در حریم شهر مشهد می‌باشد. این پژوهش از نظر نوع کاربردی - توصیفی است. گردآوری اطلاعات به صورت ... بیشتر احداث شهرک‌های منفصل و مساکن ارزان قیمت با هدف جذب سرریز جمعیت مادرشهر و اسکان افراد کم‌درآمد به منظور بهبود زیست پذیری و کیفیت زندگی انجام شده است. هدف این تحقیق ارزیابی وضعیت زیست پذیری و جمعیت پذیری شهرک منفصل مهرگان با توجه به قرار گرفتن در حریم شهر مشهد می‌باشد. این پژوهش از نظر نوع کاربردی - توصیفی است. گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای – اسنادی و میدانی می‌باشد. جامعه آماری پژوهش، ساکنان شهرک مهرگان با 263 نفر به عنوان حجم نمونه انتخاب شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم افزار SPSS انجام شده است. برای آزمون فرضیات از آزمون کای اسکوئر،T و تحلیل عاملی اکتشافی استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد با توجه به جمعیت و مبدا سکونت افراد (شهر مشهد)، شهرک منفصل مهرگان از لحاظ جمعیت پذیری موفق بوده است. با توجه به نتایج آزمون T شهرک منفصل مهرگان به لحاظ شاخص‌های اجتماعی و زیست محیطی و کالبدی بالاترین امتیاز و به لحاظ شاخص‌های نهادی و اقتصادی پایین ترین امتیاز را برخوردارند. بنابراین شهرک منفصل مهرگان از لحاظ زیست پذیری در وضعیت مطلوبی قرار گرفته است. با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی مشخص شد عوامل کیفیت خدمات عمومی و زیرساخت‌ها، امنیت و ایمنی، کیفیت محیط زیست و حمل و نقل، توسعه کالبدی-فیزیکی، کیفیت زندگی اجتماعی، رضایت از خدمات شهری و محیط زیست بیشترین تاثیر را در وضعیت زیست پذیری شهری را دارند

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی

بررسی و سطح‌بندی وضعیت مسکن در شهر اصفهان با کاربرد مدل‌های ویکور، تاپسیس و روش ادغام

مهدی ابراهیمی بوزانی؛ اصغر نوروزی؛ مسعود اسدی

دوره 12، شماره 2 ، شهریور 1404

https://doi.org/10.30473/psp.2025.73764.2763

چکیده

چکیده: مسکن از مهم‌ترین ابزارها جهت رسیدن به سطح مناسبی از رفاه و بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری‌ هر خانوار است. در این راستا این پژوهش با هدف ارزیابی شاخص‌های کمی و کیفی مسکن در شهر اصفهان، با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و تطبیقی و از طریق مدل‌های تصمیم‌گیری چند معیارة ویکور، تاپسیس و روش ادغام برای سطح‌بندی و برنامه‌ریزی مسکن در مناطق ... بیشتر چکیده: مسکن از مهم‌ترین ابزارها جهت رسیدن به سطح مناسبی از رفاه و بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری‌ هر خانوار است. در این راستا این پژوهش با هدف ارزیابی شاخص‌های کمی و کیفی مسکن در شهر اصفهان، با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و تطبیقی و از طریق مدل‌های تصمیم‌گیری چند معیارة ویکور، تاپسیس و روش ادغام برای سطح‌بندی و برنامه‌ریزی مسکن در مناطق پانزده‌گانه شهر اصفهان انجام گرفته است. جهت گردآوری اطلاعات و داده‌ها از نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ایران در سال‌های 1390،1385، 1395 و همچنین از آمارنامه شهر اصفهان در سال 1402، استفاده شد. در ارزیابی و تحلیل وضعیت شاخص‌های موجود در شهر اصفهان به روش ویکور مشخص شد که سطح مناطق 5، 6 عالی؛ مناطق 1،3،4 و 7 خوب؛ مناطق 9، 12 و 13 متوسط و مناطق 2، 8، 10، 11، 14 و 15 در وضعیت ضعیف قرار گرفته‌اند. یافته‌های پژوهش به روش تاپسیس نیز نشان داد، مناطق 5 و 6 از لحاظ شاخص‌های کمی و کیفی مسکن در شهر اصفهان در وضعیت عالی، مناطق 3، 4، 7 و 13 در وضعیت خوب، مناطق 2، 8 و 9 در وضعیت متوسط و مناطق 1، 10، 11، 12، 14 و 15 در وضعیت ضعیف قرار دارند. همچنین رتبه‌بندی نهایی با ادغام روش‌های تاپسیس و ویکور نشان داده که مناطق 6، 5، 7 رتبه اول تا سوم، مناطق 13، 3 و 4، رتبه‌های چهارم تا ششم، مناطق 1، 2، 9، 12، 8، 11، 10، 15 و 14 به ترتیب رتبه‌های هفتم تا پانزده را به خود اختصاص داده‌اند.

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی

سنجش رضایت شهروندان از مبلمان شهری: مطالعه موردی دهکده گردشگری امام علی بوشهر

سید نورالدین امیری؛ محمدرضا سلیمی سبحان؛ مهسا دهقانیان

دوره 12، شماره 2 ، شهریور 1404

https://doi.org/10.30473/psp.2026.74014.2766

چکیده

امروزه مبلمان شهری به عنوان یکی از اجزای ضروری و جدایی‌ناپذیر شهرها، نقش بسزایی در ارتقای کیفیت محیط شهری و رضایت شهروندان ایفا می‌کند. این پژوهش با هدف سنجش میزان رضایت شهروندان از کیفیت مبلمان شهری و ارائه الگوهایی برای برنامه‌ریزی‌های آتی در دهکده گردشگری امام علی شهر بوشهر انجام شده است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر ... بیشتر امروزه مبلمان شهری به عنوان یکی از اجزای ضروری و جدایی‌ناپذیر شهرها، نقش بسزایی در ارتقای کیفیت محیط شهری و رضایت شهروندان ایفا می‌کند. این پژوهش با هدف سنجش میزان رضایت شهروندان از کیفیت مبلمان شهری و ارائه الگوهایی برای برنامه‌ریزی‌های آتی در دهکده گردشگری امام علی شهر بوشهر انجام شده است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش گردآوری داده‌ها، توصیفی-تحلیلی از نوع پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش را شهروندان و مراجعان به دهکده گردشگری امام علی تشکیل دادند که از بین آنان ۲۴۴ نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفتند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته بود که شاخص‌های پژوهش را در چهار بعد کالبدی، کیفیات بصری، هویت و محیط مورد سنجش قرار می‌داد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS ویرایش ۱۹ و با به کارگیری آزمون‌های آماری T تکنمونه‌ای و مقایسه میانگین‌ها تجزیه و تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد که میانگین کل رضایت از مبلمان شهری ۲/۷ (در سطحی پایین‌تر از حد مطلوب) است. در بین ابعاد چهارگانه، شاخص کالبدی با میانگین ۲/۹۰ از وضعیت بهتری برخوردار بود، در حالی که شاخص محیط با میانگین ۲/۳۸ در پایین‌ترین سطح رضایت قرار داشت. نتایج آزمون T تکنمونه‌ای نیز تأثیر معنادار و مهم‌تر شاخص کالبدی را بر رضایت شهروندان در مقایسه با سایر شاخص‌ها تأیید کرد. در نتیجه، برنامه‌ریزی برای ارتقای کیفیت مبلمان شهری در این منطقه، باید بر بهبود شاخص‌های محیطی و سپس تقویت هویت و کیفیات بصری متمرکز گردد.

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی

سنجش تاب آوری کالبدی پهنه های مسکونی شهر جاجرم در برابر زلزله

محمدتقی ایمانی تنها؛ محمد معتمدی؛ رمضانعلی نادری مایوان

دوره 12، شماره 2 ، شهریور 1404

https://doi.org/10.30473/psp.2025.74292.2769

چکیده

چکیده: دیدگاه‌ها و نظریه‌های مدیریت سوانح و توسعه پایدار به دنبال ایجاد جوامع تاب‌آور در برابر مخاطرات طبیعی هستند. ازاین رو به نظر بسیاری از محققان، تاب‌آوری یکی از مهم‌ترین موضوعات برای رسیدن به پایداری است. تاب‌آوری کالبدی بخصوص در حوزه مسکن، یکی از ابعاد تأثیرگذار در میزان تاب‌آوری جوامع است که از طریق آن می‌توان وضعیت جوامع ... بیشتر چکیده: دیدگاه‌ها و نظریه‌های مدیریت سوانح و توسعه پایدار به دنبال ایجاد جوامع تاب‌آور در برابر مخاطرات طبیعی هستند. ازاین رو به نظر بسیاری از محققان، تاب‌آوری یکی از مهم‌ترین موضوعات برای رسیدن به پایداری است. تاب‌آوری کالبدی بخصوص در حوزه مسکن، یکی از ابعاد تأثیرگذار در میزان تاب‌آوری جوامع است که از طریق آن می‌توان وضعیت جوامع را از نظر ویژگی‌های فیزیکی و جغرافیایی تأثیرگذار در هنگام بروز سانحه در زمان مخاطرات، ارزیابی کرد. در این راستا هدف این پژوهش سنجش تاب‌آوری کالبدی پهنه‌های مسکونی شهر جاجرم در برابر زلزله می‎باشد. تحقیق حاضر، به لحاظ هدف، کاربردی، بر حسب ماهیت، کمی ‎و از نوع روش آن توصیفی - تحلیلی است. گردآوری دادهها، از طریق مطالعات کتابخانه‎ای (اسنادی)، میدانی و داده‌های مکانی صورت گرفت. جامعه آماری شامل 20 نفر از خبرگان (مدیران، اساتید، متخصصین، کارشناسان سازمان‌های مرتبط با مدیریت بحران در سطح شهر جاجرم) می‌باشند که به روش هدفمند انتخاب شدند. تجزیه و تحلیل اطلاعات با استفاده از نرم‎افزار Arc GISو روش‌ تحلیل شبکه‌ای (ANP)، انجام گرفت. طبق نتایج از 438 هکتار مساحت شهر جاجرم، 89 هکتار (20.31 درصد) در وضعیت کاملاً نامناسب، 122 هکتار (27.85 درصد) در وضعیت نامناسب، 105 هکتار (23.97 درصد) در وضعیت متوسط، 67 هکتار (15.29 درصد) در وضعیت مناسب و فقط 55 هکتار (12.55 درصد) در وضعیت کاملاً مناسب قرار دارند.

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی

بررسی و تحلیل دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی با روش پی مدین درچارچوب رویکرد توسعه پایدار کالبدی- فضایی ( مورد مطالعه : کلانشهر مشهد)

رستم صابری فر

دوره 12، شماره 2 ، شهریور 1404

https://doi.org/10.30473/psp.2026.75319.2778

چکیده

دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی از حقوق اولیه و جهان شمول بشر محسوب شده و هرگونه خللی در این زمینه، بهزیستی و رفاه جامعه را به خطر می‌اندازد. فرض اصلی این بررسی آن است که در اغلب نقاط و به خصوص در کلانشهرها، چنین امکانی برای اغلب شهروندان فراهم نبوده و همین امر باعث می‌شود کسانی که به این خدمات دسترسی ندارند، خود را محروم فرض کرده ... بیشتر دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی از حقوق اولیه و جهان شمول بشر محسوب شده و هرگونه خللی در این زمینه، بهزیستی و رفاه جامعه را به خطر می‌اندازد. فرض اصلی این بررسی آن است که در اغلب نقاط و به خصوص در کلانشهرها، چنین امکانی برای اغلب شهروندان فراهم نبوده و همین امر باعث می‌شود کسانی که به این خدمات دسترسی ندارند، خود را محروم فرض کرده و نسبت به این بی‌عدالتی واکنش‌ نشان دهند. برای آزمون این فرض، این مطالعه به روش توصیفی و تحلیلی، در شهر مشهد به انجام رسید. داده‌های مورد نیاز در قالب محل استقرار مراکز بهداشتی در سطوح مختلف و همچنین تاسیسات و تجهیزات مورد نیاز در آنها گردآوری شد. داده‌های مورد اشاره به صورت میدانی جمع‌آوری و با استفاده از مدل پی مدین(P-median) تجزیه و تحلیل و به کمک نرم‌افزار سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی(GIS) به نقشه تبدیل گردید. یافته‌ها نشان داد که نه تنها مراکز بهداشتی و درمانی به شکل صحیح و دقیقی در سطح شهر مکانیابی نشده‌اند، بلکه تجهیزات و تاسیسات اختصاص یافته به این مراکز، به نحوی است که شهروندان ناچارند، با صرف هزینه‌های مادی و زمانی زیادی، به مراکز مجهزتر مراجعه نمایند. این شرایط نه تنها نارضایتی و واکنش منفی شهروندان را به دنبال دارد، بلکه مشکلات ترافیکی، آلودگی هوا و ... را برای کل شهر زمینه‌سازی می‌کند. به همین دلیل، ضرورت دارد که در توزیع فضایی، تجهیزات و نیروی انسانی این مراکز بازنگری اساسی صورت گیرد.

مشاهده مقاله

مقاله پژوهشی

ارزیابی محیط زندگی سالمندان به منظور برنامه‌ریزی تاب‌آوری کالبدی_ محیطی مورد مطالعه :محله جلفا شهراصفهان در همه‌گیری کرونا

مریم عمرون؛ احمد شاهیوندی؛ محمود قلعه نویی

دوره 12، شماره 2 ، شهریور 1404

https://doi.org/10.30473/psp.2026.75776.2787

چکیده

موضوع سالمندان و چالش‌های مربوط به آن‌ها به‌دلیل افزایش جمعیت این گروه سنی، به یک مسئله جهانی و مهم تبدیل شده و نیازمند توجه بیشتر است. شیوع همه‌گیری کرونا تأثیر عمیقی بر زندگی سالمندان گذاشته و بنابراین، ایجاد محیطی تاب‌آور می‌تواند به جلوگیری از انزوا و افزایش مشارکت فعال آن‌ها در جامعه، به‌ویژه در سطح محله، کمک کند این پژوهش ... بیشتر موضوع سالمندان و چالش‌های مربوط به آن‌ها به‌دلیل افزایش جمعیت این گروه سنی، به یک مسئله جهانی و مهم تبدیل شده و نیازمند توجه بیشتر است. شیوع همه‌گیری کرونا تأثیر عمیقی بر زندگی سالمندان گذاشته و بنابراین، ایجاد محیطی تاب‌آور می‌تواند به جلوگیری از انزوا و افزایش مشارکت فعال آن‌ها در جامعه، به‌ویژه در سطح محله، کمک کند این پژوهش با هدف بررسی شرایط محیطی محله جلفای اصفهان برای تقویت تاب‌آوری سالمندان، به‌ویژه در مواجهه با چالش‌های ناشی از همه‌گیری کرونا، پرداخته است. با استفاده از تحلیل محتوای کیفی و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۳ سالمند، نتایج نشان می‌دهد که محیط زندگی سالمندان در سه مقیاس مسکن، واحد همسایگی و محله نقاط قوت قابل توجهی دارد، اما معایب و چالش‌هایی نیز وجود دارد. در مقیاس مسکن، سالمندان نسبتا با چالش‌های بحران سازگار شده و ارزیابی مثبت از کیفیت محیط خود دارند، که نشانگر تاب‌آوری نسبی است. در مقیاس واحد همسایگی، علی‌رغم دسترسی مناسب به خدمات، کیفیت محیط نیازمند بهبود است. در سطح محله، تحلیل نشان می‌دهد که نقاط ضعف و تهدیدهای محیط بیشتر از فرصت‌ها و قوت‌ها هستند، که کاهش تاب‌آوری کلی محیط را نشان می‌دهد. یافته‌ها تأکید بر نیاز به مداخلات و راهبردهای مؤثر جهت بهبود شرایط و تقویت تاب‌آوری سالمندان دارند. در نتیجه، اصلاح و توسعه فضاهای زندگی در محله و ارتقاء امکانات و خدمات می‌تواند اثر مثبت بر کیفیت زندگی سالمندان و مقاومت آن‌ها در برابر بحران‌ها داشته باشد. این مطالعه بر اهمیت توجه جدی به بهبود محیط زندگی سالمندان برای افزایش سلامت و رفاه آن‌ها تأکید می‌کند.

مشاهده مقاله

پیامدهای مکانی- فضایی تغییر کاربری اراضی سکونتگاه‌های روستایی(مطالعه موردی: شهرستان قرچک – استان تهران)

دوره 6، شماره 2 ، شهریور 1398، ، صفحه 79-94

https://doi.org/10.30473/psp.2019.6069

چکیده

تغییر کاربری در سکونتگاهای روستایی پیراشهری بسیار وسیع بوده است. به صورتی که گسترش شهرنشینی تحولات بسیاری را در سکونتگاههای روستایی شکل داده است که از جمله آنها می توان به پیامدهای کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی اشاره نمود. مهمترین پیامد تغییر کاربری اراضی ، تبدیل اراضی کشاورزی به مسکونی است که سبب کاهش قدرت تولیدی سکونتگاههای ... بیشتر تغییر کاربری در سکونتگاهای روستایی پیراشهری بسیار وسیع بوده است. به صورتی که گسترش شهرنشینی تحولات بسیاری را در سکونتگاههای روستایی شکل داده است که از جمله آنها می توان به پیامدهای کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی اشاره نمود. مهمترین پیامد تغییر کاربری اراضی ، تبدیل اراضی کشاورزی به مسکونی است که سبب کاهش قدرت تولیدی سکونتگاههای روستایی می شود. این بررسی در شهرستان قرچک صورت گرفته و 4 روستا به عنوان روستاهای مورد مطالعه انتخاب شدند . از کل جمعیت مورد مطالعه ،240 نفر به عنوان نمونه تحقیق انتخاب شدند.روش تحقیق مبتنی بر روش کمی و کیفی است که داده های پژوهش با روشهای کتابخانه ای و میدانی جمع آوری شده اند. همچنین روش ارزیابی و تأیید ارتباط گویه ها مبتنی بر روش تحلیل عاملی است. براساس تحلیل یافته ها، شاخص‌های سنجش هر یک از مقیاس‌های مورد استفاده در سطح اطمینان 5% مقدار آماره t-value بزرگتر از 96/1 می‌باشد که نشان می‌دهد همبستگی‌ گویه های پژوهش معنادار است. میانگین دیدگاه روستاییان در رابطه با تأثیر تغییر کاربری بر بعد زیست محیطی61/3 ، بعد کالبدی59/3 و بعد اجتماعی 421/3 است.همچنین میانگین دیدگاه روستاییان در بعد اقتصادی 58/3 با مقدار معناداری 0001/0 حاصل شده که معنادار است . مقدار آماره t نیز 246/11 بدست آمده که از مقدار بحرانی 96/1 بزرگتر است و ارتباط گویه های آزمون تایید می شود.بنابراین می توان نتیجه گرفت که افزایش کاربری مسکونی به علت جذب جمعیت، تأثیرات اجتماعی از قبیل :تفاوتهای اجتماعی ، پیامدهای اقتصادی از جمله افزایش مشاغل واسطه گری و بورس بازی زمین، تأثیرات زیست محیطی را در قالب کاهش فضای سبز و کشاورزی به همراه داشته است.

تحلیل خزش شهری و تحولات کاربری اراضی (مطالعات تطبیقی شهرهای ارومیه و اصفهان)

دوره 2، شماره 4 ، دی 1394، ، صفحه 73-98

چکیده

گسترش شتابان شهرها و رشد فیزیکی ناموزون آنها، که اصطلاحاً "خزش شهری" نامیده می‎شود، موجب خورنـدگی روسـتاها و اراضـی پیرامونی آنها، تبدیل بی‎رویه اراضی کشاورزی و تخریب منابع محیطزیست گردیده است. این وضعیت در کلان‌شهرهای منطقهای نمود گستردهتری داشتهاست. دو شهر ارومیه و اصفهان بهعنوان دو کلانشهر منطقهای و ... بیشتر گسترش شتابان شهرها و رشد فیزیکی ناموزون آنها، که اصطلاحاً "خزش شهری" نامیده می‎شود، موجب خورنـدگی روسـتاها و اراضـی پیرامونی آنها، تبدیل بی‎رویه اراضی کشاورزی و تخریب منابع محیطزیست گردیده است. این وضعیت در کلان‌شهرهای منطقهای نمود گستردهتری داشتهاست. دو شهر ارومیه و اصفهان بهعنوان دو کلانشهر منطقهای و با محیط طبیعی و ساختار اقتصادی متفاوت، از شهرهای پراهمیتی هستند که در سال‎های اخیر با گسترش شتابزده‎ای همراه بوده‎اند. این مقاله با نگرش توصیفی ـ تحلیلی به گسترش کالبدی این دو کلان‎شهر و تاثیر آن بر اراضی پیرامون آنها پرداخته است. داده‎های تحقیق با استفاده از مطالعه کتابخانهای ـ اسنادی و همچنین با استفاده از داده‎های دورکاوی و تصاویر ماهوارهای لندست 7 سال 2001 و لندست 8 سال 2013، استخراج گردید. مقایسه تصاویر ماهواره‎ای و همچنین اطلاعات برگرفته از مرکز آمار ایران نشان می‏دهد که شهرهای ارومیه و اصفهان به صورت گسترده‎ای با افزایش جمعیت و تغییر کاربری اراضیِ واقع‎شده در حریم، به خزش خود ادامه می‎دهند. نتایج حاصل از روش هلدرن و بررسی رشد بدقواره شهری در این دو شهر در طی سالهای1390ـ1335 نشان می‎دهد که گسترش فیزیکی این شهرها، به ویژه در ارومیه، بیش از نیاز واقعی جمعیت آن بوده و در نتیجه، روند تبدیل زمین‎های کشاورزی و روستایی پیرامون آنها به ویژه در ارومیه با شدت ادامه یافته است. رشد جمعیت اصفهان در تمام دوره‎ها تقریباً از الگوی ثابتی پیروی کرده ولی ارومیه در پایان دهه 1350 و با شروع جنگ ایران و عراق، با شتاب رشد جمعیت روبهرو شده است. در تغییر کاربری اراضی کشاورزی پیرامون شهر ارومیه می‎توان به ناکارامدی طرحهای تفضیلی شهر و تفاوت ارزش اراضی شهری با اراضی کشاورزی و همچنین سود پایین کشاورزی و ‎آسیبپذیری باغداری اشاره نمود. صنعتی‎شدن شهر اصفهان و ایجاد شهرکهای مسکونی و مراکز اداری و دانشگاهی در پیرامون شهر اصفهان منجر به افزایش مهاجرت از روستاها، شهرها و استانهای همجوار به این کلانشهر شده است و به دنبال آن جمعیت و نیاز به اراضی شهری، تغییر کاربری اراضی زراعی و آیش اطراف شهر و نهایتاً شکنندگی و ناپایداری منابع محیط زیست صورت گرفته است.

چگونگی ارتقای کالبد و منظر شهری از طریق احیای ارزشهای فرهنگی – تاریخی شهر

دوره 1، شماره 3 ، شهریور 1392، ، صفحه 89-102

چکیده

در سه دهة آخر قرن بیستم میلادی، به موازات تحولات اولیة روانشناسی محیط، تغییرات علمی، فناوری و فرهنگی مهمی در محیط کالبدی زندگی انسان پدید آمد. تأثیر بیان و جاری شدن این تحولات در مباحث روانشناسی محیط و علوم رفتاری منجر به تغییر مبانی طراحی فضای شهری متکی بر فضا و زمان بوده است. پس از ورود مباحث بیان شده به ساحت نظری این حوزه، موضوع ادراک ... بیشتر در سه دهة آخر قرن بیستم میلادی، به موازات تحولات اولیة روانشناسی محیط، تغییرات علمی، فناوری و فرهنگی مهمی در محیط کالبدی زندگی انسان پدید آمد. تأثیر بیان و جاری شدن این تحولات در مباحث روانشناسی محیط و علوم رفتاری منجر به تغییر مبانی طراحی فضای شهری متکی بر فضا و زمان بوده است. پس از ورود مباحث بیان شده به ساحت نظری این حوزه، موضوع ادراک نیز بسیار اهمیت یافته و از ارکان آن تلقی شده است. مسئلة بنیادین ادارک محیط شهری ساخته شده در زندگی مردم، فهم چیستی معنای محیط آن است. کیفیت فضا، هویّت مکانی، تعاملات اجتماعی و اجتماع‏پذیری و ارتباطات غیر‏کلامی از حوزه‏هایی هستند که دیدگاه و نگرش انسان‏ها را در تعریف چیستی فضای شهری شکل می‏دهند. این حوزه‏ها، بهویژه در مناظر ‏شهری بافت‏های فرهنگی ـ تاریخی، همواره شاخص‏های هویّت و حس تعلق به مکان را در ارتباط با انسان و محیط بیان کرد و پاسخگوی نیازهای مادی و معنوی انسان‏ها بودهاند؛ به بیان دیگر، احساس تعلق به مکان و یافتن هویّت مکانی خاص، سبب افزایش ارتباط انسان با محیط و، در نتیجه، ارتقای کیفیّت مطلوب کالبد و منظر شهری شده است. این تحقیق، با هدف بررسی چگونگی ارتقای کالبد و منظر شهری از طریق احیای ارزشهای فرهنگی ـ تاریخی خیابان مدرس کرمانشاه، با استفاده از تکنیک فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) اجرا شده است. یافته‏های تحقیق، براساس داده‏های پرسشنامه، در دو بخش دیدگاه متخصصین و دیدگاه غیر‏متخصصین، توسط نرم‏افزارEXPERT CHOICE تحلیل و بررسی شده‏اند. نتایج این یافته‏ها نشاندهنده حوزه‏ها، مؤلفه‏ها و شاخص‏های مؤثر و با اهمیت بر طراحی منظر‏شهری خیابان مدرس، برای نیل به هدف تحقیق هستند. همچنین، این نتایج بیانگر بهکارگیری عملی این عناصر در طراحی منظر‏شهری خیابان مدرس در راستای احیای ارزشهای فرهنگی ـ تاریخی شهرند.

گذار تحولی بافت کالبدی روستاهای واقع در حوزه های کلانشهری مطالعه موردی : مساکن روستایی –دهستان طرقبه

دوره 1، شماره 1 ، بهمن 1391، ، صفحه 39-48

چکیده

بافت کالبدی در روستاها بستر فعالیتهای مختلفی به شمار میرود که در زندگی روستایی نقش مهمی دارند و بسیاری از کارکردهای روستایی وابسته به این عناصر است. به صورتیکه هرگونه تغییر در ویژگی-های اجتماعی - فرهنگی و اقتصادی در بافت کالبدی روستاها منعکس میشود. این تغییرات بیانگر تأثیرپذیری سکونتگاههای روستایی از جریانهای مختلف ... بیشتر بافت کالبدی در روستاها بستر فعالیتهای مختلفی به شمار میرود که در زندگی روستایی نقش مهمی دارند و بسیاری از کارکردهای روستایی وابسته به این عناصر است. به صورتیکه هرگونه تغییر در ویژگی-های اجتماعی - فرهنگی و اقتصادی در بافت کالبدی روستاها منعکس میشود. این تغییرات بیانگر تأثیرپذیری سکونتگاههای روستایی از جریانهای مختلف از جمله شهرگرایی است. زیرا روستاها روابط مختلفی با شهر دارند و ابعاد و دامنه این روابط بر بافت کالبدی روستایی اثرات فراوانی داشته است و باعث تغییر ساختار و عملکرد مساکن روستایی شده است. این تغییرات در حاشیه شهرها مشهودتر بوده و این تغییرات در دامنه گستردهتری قابل مشاهده است. مساکن سنتی روستایی با توجه به عملکردهای متنوع روستایی فضاهای کارکردی مختلفی دارند که باعث تمایز آنها از مساکن شهری است و باعث سهولت فعالیتهای روستایی میشوند. در حالیکه مساکن جدید روستایی که برگرفته از الگوهای شهری ساخته شدهاند تک کارکردی بوده و چالشهایی را در فعالیتهای جدید روستایی ایجاد نمودهاند. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی انجام پذیرفته است و دادههای تحقیق از طریق کتابخانهای و میدانی جمعآوری شدهاند. براساس یافتههای پژوهش، شهرگرایی باعث تحول اجزاء ساختاری و کارکردی مساکن سنتی روستایی شده است و در مسکن روستایی نوین، عناصر جدیدی به تبعیت از مساکن شهری شکل گرفته است که بر کارکردهای مسکن اثرگذار است

پیوستگی توسعة روستایی ـ شهری در قالب منظومه‌های روستایی

دوره 2، شماره 4 ، دی 1394، ، صفحه 11-20

چکیده

توسعة پایدار روستایی فرایندی است که ارتقای همه‌جانبة زندگی روستایی را از طریق زمینه‌سازی و ترغیب فعالیتهای همساز با قابلیتها و تنگناهای محیط (به مفهوم عام آن) مورد تأکید قرار می‌دهد. بر این بنیاد، توسعة پایدار روستایی جنبه‌های گوناگونی را شامل است، اما زمینه‌سازیهای ساختاری در چهار جنبة عام می‌تواند به کارکرد مناسب این ... بیشتر توسعة پایدار روستایی فرایندی است که ارتقای همه‌جانبة زندگی روستایی را از طریق زمینه‌سازی و ترغیب فعالیتهای همساز با قابلیتها و تنگناهای محیط (به مفهوم عام آن) مورد تأکید قرار می‌دهد. بر این بنیاد، توسعة پایدار روستایی جنبه‌های گوناگونی را شامل است، اما زمینه‌سازیهای ساختاری در چهار جنبة عام می‌تواند به کارکرد مناسب این فرایند بیانجامد. این جنبه‌ها عبارتند از: محیطی ـ اکولوژیک، اجتماعی ـ فرهنگی، اقتصادی ـ سیاسی و کالبدی ـ فضایی. یکپارچگی فضایی در قالب رویکرد نظاموار، سکونتگاههای روستایی را در مقیاسهای گوناگون نقطه‌ای، محلی، ناحیه‌ای و منطقه‌ای و ملی، و البته همه جا به‌عنوان نظامهای باز، مورد توجه قرار می‌دهد. بدینسان، هر سکونتگاه روستایی نه تنها به‌لحاظ کنش و واکنشهای بین اجزا و نیروهای مختلف درونی خود، بلکه از نظر تعامل با دیگر نظامهای سکونتگاهی (دیگر سکونتگاهها، اعم از روستایی و شهری) نیز پیوسته در روندی پویا قرار دارد. در این بین، آنچه که اهمیتی تعیین‌کننده دارد، امکانات و قابلیتهای محیط نظام است که به‌صورت امکانِ برپایی رابطة تعاملی با سیاستگذاریها، برنامه‌ریزیها و تخصیص اعتبارات و مانند آن تجلی می‌یابد. از سوی دیگر، با عنایت به رویکردهای نوین در جغرافیای کاربردی و توجه به نقش جوامع در ایجاد فضاهای گوناگون، بسیاری از اهداف برنامه‌ریزی فضایی و ابعاد پایداری در پیوندی تنگاتنگ مورد توجه قرار دارند. این مقاله کوشش دارد تا نشان دهد، هرگونه پایداری در روند توسعة روستایی، مستلزم نگرشی یکپارچه در قالب پارادایم فضایی است و این مهم میسر نخواهد شد، مگر با رویکردی مبتنی بر شبکه‌های منطقه‌ای در قالب پویش ساختاری ـ کارکردی.

تعداد دوره‌ها	11
تعداد شماره‌ها	38
تعداد مشاهده مقاله	362,610
تعداد دریافت فایل اصل مقاله	411,456
نسبت مشاهده بر مقاله	1220.91
نسبت دریافت فایل بر مقاله	1385.37
تعداد مقالات ارسال شده	1,281
درصد پذیرش	21
زمان پذیرش (روز)	380
تعداد پایگاه های نمایه شده	7
تعداد داوران	191

دوره 12 (1404)

دوره 11 (1403)

دوره 10 (1402)

دوره 9 (1401)

دوره 8 (1400)

دوره 7 (1399)

دوره 6 (1398)

دوره 5 (1397)

دوره 4 (1396)

دوره 2 (1394)

دوره 1 (1392-1391)

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

بانک ها و نمایه نامه ها

ابر واژگان

نشریات مرتبط