چگونگی ارتقای کالبد و منظر شهری از طریق احیای ارزشهای فرهنگی – تاریخی شهر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، مهندسی معماری

2 عضو علمی دانشگاه پیام نور

چکیده

در سه دهة آخر قرن بیستم میلادی، به موازات تحولات اولیة روانشناسی محیط، تغییرات علمی، فناوری و فرهنگی مهمی در محیط کالبدی زندگی انسان پدید آمد. تأثیر بیان و جاری شدن این تحولات در مباحث روانشناسی محیط و علوم رفتاری منجر به تغییر مبانی طراحی فضای شهری متکی بر فضا و زمان بوده است. پس از ورود مباحث بیان شده به ساحت نظری این حوزه، موضوع ادراک نیز بسیار اهمیت یافته و از ارکان آن تلقی شده است. مسئلة بنیادین ادارک محیط شهری ساخته شده در زندگی مردم، فهم چیستی معنای محیط آن است. کیفیت فضا، هویّت مکانی، تعاملات اجتماعی و اجتماع‏پذیری و ارتباطات غیر‏کلامی از حوزه‏هایی هستند که دیدگاه و نگرش انسان‏ها را در تعریف چیستی فضای شهری شکل می‏دهند. این حوزه‏ها، بهویژه در مناظر ‏شهری بافت‏های فرهنگی ـ تاریخی، همواره شاخص‏های هویّت و حس تعلق به مکان را در ارتباط با انسان و محیط بیان کرد و پاسخگوی نیازهای مادی و معنوی انسان‏ها بوده­اند؛ به بیان دیگر، احساس تعلق به مکان و یافتن هویّت مکانی خاص، سبب افزایش ارتباط انسان با محیط و، در نتیجه، ارتقای کیفیّت مطلوب کالبد و منظر شهری شده است. این تحقیق، با هدف بررسی چگونگی ارتقای کالبد و منظر شهری از طریق احیای ارزش­های        فرهنگی ـ تاریخی خیابان مدرس کرمانشاه، با استفاده از تکنیک فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) اجرا شده است. یافته‏های تحقیق، براساس داده‏های پرسشنامه، در دو بخش دیدگاه متخصصین و دیدگاه غیر‏متخصصین، توسط نرم‏افزارEXPERT CHOICE  تحلیل و بررسی شده‏اند. نتایج این یافته‏ها نشان­دهنده حوزه‏ها، مؤلفه‏ها و شاخص‏های مؤثر و با اهمیت بر طراحی منظر‏شهری خیابان مدرس، برای نیل به هدف تحقیق هستند. همچنین، این نتایج بیانگر به­کارگیری عملی این عناصر در طراحی منظر‏شهری خیابان مدرس در راستای احیای ارزشهای فرهنگی ـ تاریخی شهرند.

کلیدواژه‌ها


برومند سرخابی، هدایت الله. (1388). در جستجوی هویّت شهری کرمانشاه، تهران: انتشارات مرکز مطالعاتی و شهرسازی و معماری.
بنتلی و همکاران (1385). محیط‏های پاسخده. ترجمة مصطفی بهزادفر. تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران.
پاکزاد، جهانشاه. (الف، 1385). «سیمای شهر آنچه کوین لینچ از آن می‏فهمید”، نشریه آبادی، شمارة 53.
(ب، 1385). مبانی نظری و فرآیند طراحی‏شهری. انتشارات وزارت مسکن و شهرسازی، چاپ اول.
تیبالدز، فرانسیس. (1387). ساخت شهرهای مردم‏پسند : ارتقا محیط عمومی در شهرهای کوچک و بزرگ. ترجمة مروارید قاسمی، تهران: انتشارات روزنه.
راپاپورت، آموس. (1366). منشا فرهنگی مجتمع‏های زیستی. ترجمة راضیه رضازاده، تهران: دانشگاه علم و صنعت.
رضایی، محمود. (1383). نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در طراحی شهری. رسالة دکترای شهرسازی. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم وتحقیقات.
صالح­نیا، مجید، غلامحسین معماریان، (1388). "اجتماع‏پذیری فضای معماری". مجله هنرهای زیبا، شمارة40، ص 5-12.
فرگاس، جوزف (1379). روانشناسی تعامل اجتماعی : رفتار میان فردی. ترجمة مهرداد فیروز بخت و خشایار بیگی، تهران: انتشارات مهد.
فلاحت، محمدصادق (1385). "مفهوم حس مکان و عوامل تشکیل دهندة آن "مجله هنرهای زیبا، شمارة26، تابستان، صص 57-66.
قاسمی اصفهانی، مروارید (1383). اهل کجا هستم؟، تهران: انتشارات روزنه.
قدسی پور، سیدحسن (1385). فرآیند تحلیل سلسله مراتبی AHP . تهران: انتشارات دانشگاه صنعتی امیرکبیر.
کاشانی‏جو، خشایار (1389). "باز شناخت رویکرد نظری به فضاهای عمومی شهری". مجله هویّت‏شهر، شمارة6، بهار و تابستان 89. صص 95-106.
کالن، گوردون. (­1377­). گزیده منظرشهری، ترجمة منوچهر طبیبیان، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
کلیف، ماتین. (1387). عرصه­های زندگی خصوصی و جمعی. ترجمة منوچهر مزینی. انتشارات دانشگاه تهران. تهران.
گلکار، کوروش (1385). مفهوم منظرشهری. مجله آبادی، شمارة 53.
لنگ، جان (1388). طراحی شهری،گونه شناسی طرح‏ها و رویه‏ها. ترجمة سید حسین بحرینی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
لینچ، کوین(1372). تئوری شکل شهر. ترجمة سید حسین بحرینی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
لنارد، سوزان کروهرست (1377)، "طراحی فضای شهری و زندگی اجتماعی"، ترجمة مجتبی پور رسول. مجله معماری و شهرسازی، شمارة 44و45. تهران.
(1387). تئوری شکل شهر، ترجمة سید حسین بحرینی.تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
مدنی پور، علی (1384). طراحی فضای شهری، شرکت پردازش و برنامه ریزی شهری. تهران: انتشارات شهرداری تهران.
نوربرگ شولتز، کریستین (1353). هستی،فضا و معماری. ترجمة محمدحسن حافظی. تهران: انتشارات تهران.
 
Carmona, Mathew, (2006). “Public Places,Urban Spaces”, Architectural, Elsevier, Oxford.
Canter, David, (1977). “The Psychology of Place”, London: Architectural Press.
Gehl, J. (1987). “Life Between Buildings”, Using Public Space, Van Nostrand Reinhold, New York. Architectural Press, Oxford .
Gosling, D. and Maitland, B. (1984). “Concepts of Urban Design”, Academy Editions, London.
Jacobs, J. (1961). “The Death and Life of Great American Cities”, Random House, New York.
Lawson, Brian (2001). “The Language of Space”, Architectural press, London.
Proshansky, H. M., Fabian, A. K. & Kamino, R. (1983). “Place-identity: physical world socialization of the self”, Journal of Environmental Psychology ,vol 3,pp 57-83.
Norberg- Schulz, Christian (1980b). “Genius Loci: Towards a new Phenomenology of Architecture”, London: Academy Editions.
Rapaport, Amos (1977). “Human Aspects of Urban Form”, New York: Pergamon.
Tuan, Yi-Fu (1974). “Topophilia”, Englewood Cliffs: Prentiss-Hall.
Zuker, Paul, (1970). “Town and Square; From the Agora to the Village Green”, The MIT Press, Massachusetts.