با همکاری مشترک دانشگاه پیام نور و انجمن جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 یدالله حسینی، دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

2 دانشیار گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران.

10.30473/psp.2026.77059.2796

چکیده

در اغلب شهرهای ایران وجود مسائلی از جمله: جدایی­گزینی قومی، فرسودگی و زوال محلات، افزایش ترافیک، ناهنجاری­های اجتماعی و اقتصادی، نابرابری در دسترسی به فرصت­ها و منابع باعث تشدید بحران هویت در شهرها شده و حیات اجتماعی شهری را با چالش­هایی جدی مواجه ساخته  است. زیرا کیفیت محیط به طور مستقیم با افکار و احساسات مردم در مورد شرایط محیطی، اجتماعی، اقتصادی و همچنین سطح رضایت­مندی افراد مرتبط است. از این رو، وجود دیدگاه­هایی که بتواند پدیده تنزل حیات اجتماعی شهر و مسائل و مشکلات مرتبط با آن را در شکلی جامع و فراگیر مورد مطالعه قرار دهد، ضروری است. یکی از این رهیافت­ها جهت حل مشکلات در فضاهای شهری، مقوله"سرزندگی" است. برای این منظور پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش کیفیت فضاهای شهری ایلام در ارتقاء سرزندگی استفاده شده است. این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی، از نظر ماهیت و روش توصیفی- تحلیلی است. برای تجزیه و تحلیل داده ها و اطلاعات از SPSS و تکنیک معادلات ساختاری در نرم­افزار Smart PLS استفاده شد. نتایج نشان داد که در شاخص مبلمان شهری، زیبایی در فرم و الگوی طراحی مبلمان (با ضریب 970/0)، در شاخص­ مربوط به بدنه مسکونی و تجاری، نماسازی ساختمان­ها متناسب با فرهنگ محلی (با ضریب 884/0)، همچنین در شاخص­ مربوط به معابر و پیاده­روها، عوامل روشنایی معابر (با ضریب 777/0)، به عنوان مؤثرترین عوامل در سرزندگی فضاهای شهری ایلام انتخاب شده ­اند.

کلیدواژه‌ها

امیدوار، فرهاد؛ شیعه، اسماعیل؛ دهقان توران­پشتی، عاطفه (1402). تبیین ارتباط بین مؤلفه­های سازنده کیفیت فضای شهری و سرزندگی با کاربست الگوی مدل­سازی معادلات ساختاری (نمونه مطالعاتی: خیابان معالی­آباد شیراز)، هویت شهر، 17 (56)، 5- 20. https://doi.org/10.71793/hoviatshahr.2024.795213
امیدوار، فرهاد؛ شیعه، اسماعیل؛ دهقان توران­پشتی، عاطفه (1402). مطالعه سرزندگی شهری براساس نظریه جیکوبز و تطبیق آن با حوزه 6 شهرداری شیراز، پژوهش و برنامه­ریزی شهری، (55)، 1-14. https://doi.org10.30495/jupm.2022.29897.4119
حبیب­پور، کرم؛ صفری، رضا (1402). راهنمای جامع کاربرد SPSS در تحقیقات پیمایشی، چاپ اول، انتشارات مبتکران.
رئیسی­قنواتی، سپیده؛ موغلی، مرضیه؛ عفیفی، محمدابراهیم (1402)، بررسی نقش مبلمان شهری در ارتقاء کیفیت محیط شهری (نمونه موردی: شهر بندرعباس)، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 23 (71)، 167- 182. https://doi.org/10.61186/jgs.23.71.167
سلیمانی لامیانی، محمد؛ لطفی، صدیقه؛ نیک­پور، عامر؛ عباسی، حامد (1402). تحلیل فضایی سرزندگی شهری در سطح محله­های شهر تهران، کاوش­های جغرافیایی مناطق بیابانی، 11 (2)، 183- 196. https://doi.org/10.22034/grd.2024.21104.1604
شاهرخی­فر، زینب؛ طهماسبی­مقدم، حسین؛ شماعی، علی (1401). تحلیل نقش زیباسازی شهری در ارتقاء سرزندگی فضاهای شهری، منطقه 7 شهرداری تهران، مجله پژوهش­های جغرافیای برنامه­ریزی شهری، 10 (3)، 81- 103. https://doi.org/10.22059/jurbangeo.2022.325129.1533
شاهیوندی، احمد؛ قلعه نویی، محمود؛ علی­پور اصفهانی، مریم (1394). بررسی ویژگی­های کالبدی و اثرگذاری آن بر سرزندگی و زیست­پذیری محله­های قدیم شهری. مجله مرمت و معماری ایران، 5 (9)، 13- 26. https://mmi.aui.ac.ir/article-1-102-fa.html
شیخی، حجت (1397). تحلیل توانهای محیطی برای توسعه شهری (مطالعه موردی: شهر ایلام)، پژوهش های جغرافیای انسانی، 50 (1)، 127- 144. https://doi.org/10.22059/jhgr.2016.59312
طبیبیان، منوچهر؛ موسوی، میرجلال (1395). بررسی نقش زیباسازی و ارتقاء کیفیت محیط بر سرزندگی شهری، نمونه موردی: باغ‎شهر تاریخی مراغه، مجله معماری و شهرسازی آرمان­شهر، 9 (17)، 249- 263. https://www.armanshahrjournal.com/article_44630.html
فصیحی، حبیب الله، پریزادی، طاهر، کرمی، تاج الدین (1398). بررسی نقش پیاده راه ها در سرزندگی فضاهای عمومی مطالعه موردی: پیاده راه حرم شهرری، شهر پایدار، 2 (4)، 1- 15. https://doi.org/10.22034/jsc.2020.189423.1040
قره­بگلو، مینو؛ نژاد ابراهیمی، احد؛ جاویدمهر، ملیحه (1395). شناسایی معیارهای طراحی منظر شهری با رویکرد پاسخ­دهی محیطی نمونه موردی: سرای محله جمالزاده، هفت شهر، 5 (56)، 103- 117.  https://www.magiran.com/p1780578
کریمی­یزدی، اعظم؛ براتی، ناصر؛ زارعی، مجید (1395). ارزیابی تطبیقی ادراک فضای شهری از نظرگاه مخاطبین و متخصصین عرصه شهری، باغ نظر، 13 (45)، 13- 26. https://www.bagh-sj.com/article_43431.html
لینچ، کوین (1395). سیمای شهر، منوچهر مزینی، چاپ دوازدهم،  انتشارات دانشگاه تهران.
مطالعات بازنگری طرح جامع ایلام (1392). اداره کل مسکن و شهرسازی استان ایلام.
موسوی، سیدمحمدرضا؛ کلانتری، میترا (1403). میزان رضایت­مندی شهروندان از سرزندگی در پارک­های شهری (نمونه موردی شهرستان الیگودرز)، مجله جغرافیا و روابط انسانی، 6 (4)، 544- 558. https://doi.org/10.22034/gahr.2024.432599.2014
مولوی، مهرناز، حمیدی، آرمان، فریدی، عالیه، آریاپسند، زهرا (1400). بررسی نقش پیاده راه های شهری در ارتقای شاخص های سرزندگی شهری و تعاملات اجتماعی (مطالعه موردی: پیاده راه مرکز رشت(، پژوهش های جغرافیای انسانی، 9 (3)، 881- 908. https://doi.org/10.22059/jurbangeo.2021.319408.1465
نقوی، سبحان؛ سلاجقه، سنجر (1403). تأثیر رهبری شهردار بر زیباسازی شهری و سرزندگی شهری و جنبه­های موثر بر ظرفیت آن (مطالعه موردی: شهربافت)، مجله دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، 7(76)، 63- 74.
 
References
Gómez-Varo, I., Delclòs-Alió, X., & Miralles-Guasch, C. (2022). Jane Jacobs reloaded: A contemporary operationalization of urban vitality in a district in Barcelona, Cities, 123, 103565. https://doi.org/10.1016/j.cities.2022.103565
Jiang, Y., Zhang, Y., & Huang, Zh. (2023). A review of urban vitality research in the Chinese world, journal of Transactions in Urban Data, Science, and Technology, 2(3). https://doi.org/10.1177/27541231231154705
Kim, Y. L. (2025). Urban Vitality Measurement through Big Data and Internet of Things Technologies, international journal of Geo-Information, 14(14), 1-19. https://doi.org/10.3390/ijgi14010014
Liu, H., Gou, P., Xiong, J. (2022). Vital triangle: A new concept to evaluate urban vitality, Journal of Computers, Environment and Urban Systems, 98 (5). https://doi.org/10.1016/j.compenvurbsys.2022.101886
Liu, Z., & Long, A. (2019). Urban Vitality Area Identification and Pattern Analysis from the Perspective of Time and Space Fusion. Sustainability, 11(15), 4032. https://doi.org/10.3390/su11154032
Lu, Sh.; Shi, Ch. & Yang, X. (2019). Impacts of Built Environment on Urban Vitality: Regression Analyses of Beijing and Chengdu, China. International journal of environmental Research and Public Health, 16 (23), 1-16. https://doi.org/10.3390/ijerph16234592
Mehta, V., & Bosson, J. K. (2021). Revisiting lively streets: Social interactions in public space. Journal of Planning Education and Research, 41(2), 160-172.  https://doi.org/10.1177/0739456X18781453
 Pan, J.,  Zhu, X.,  Zhang, X. (2022). Urban Vitality Measurement and Influence Mechanism Detection in China, international journal of Environmental Research Public Health, 20(1) 1- 12. https://doi.org/10.3390/ijerph20010046
Paul, A., & Sen, J. (2018). Livability assessment within a metropolis based on the impact of integrated urban geographic factors (IUGFs) on clustering urban centers of Kolkata. Cities, 74, 142-150. https://doi.org/10.1016/j.cities.2017.11.015
Shi, Y., Zheng, J., & Pei, X. (2023). Measurement Method and Influencing Mechanism of Urban Sub district Vitality in Shanghai Based on Multisource Data. Remote Sensing, 15 (4), 932. https://doi.org/10.3390/rs15040932
Xia, C., Zhang, A., & Yeh, A. G. (2022). The varying relationships between multidimensional urban form and urban vitality in Chinese megacities: Insights from a comparative analysis, Annals of the American Association of Geographers, 112(1), 141-166. https://doi.org/10.1080/24694452.2021.1919502
Yue, H., & Zhu, X. (2019). Exploring the relationship between urban vitality and street centrality based on social network review data in Wuhan, China. Sustainability, 11(16), 4356. https://doi.org/10.3390/su11164356
Zhang, A., Li, W., Wu, J., Lin, J., Chu, J., & Xia, C. (2021). How can the urban landscape affect urban vitality at the street block level? A case study of 15 metropolises in China. Environment and Planning B: Urban Analytics and City Science, 48(5), 1245-1262. https://doi.org/10.1177/2399808320924425