دانشگاه پیام نور برنامه ریزی توسعه کالبدی 2645-5471 12 2 2025 09 25 Analysis of the Healthcare Access System Using the P-Median Method within the Framework of Sustainable Spatial-Physical Development (Case Study: Mashhad Metropolis) تحلیل نظام دسترسی به خدمات بهداشتی _ درمانی با روش پی مدین در چارچوب رویکرد توسعه پایدار کالبدی- فضایی (مورد مطالعه: کلان‌شهر مشهد) 81 96 12617 10.30473/psp.2026.75319.2778 FA رستم صابری فر دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران Journal Article 2025 07 30 Access to healthcare services is considered a fundamental and universal human right, and any disruption in this regard threatens the well-being and welfare of society. The main assumption of this study is that in many areas, particularly in large metropolitan cities, equal access to such services is not available to most citizens. Consequently, those deprived of these services perceive themselves as disadvantaged and react negatively to this inequality. To test this assumption, the present study was conducted in Mashhad using a descriptive-analytical approach. The required data included the location of healthcare centers at different levels as well as their facilities and equipment, which were collected through fieldwork. The data were then analyzed using the P-median model and mapped with the aid of Geographic Information Systems (GIS). The findings revealed that healthcare centers in Mashhad are not properly or accurately located across the city, and the facilities and equipment allocated to these centers are insufficient, forcing citizens to spend considerable financial and time resources to reach better-equipped centers. This situation not only leads to dissatisfaction and negative reactions among citizens but also contributes to traffic congestion, air pollution, and other environmental issues throughout the city. Therefore, a fundamental revision in the spatial distribution of healthcare centers, their equipment, and human resources is essential. دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی از حقوق اولیه و جهان شمول بشر محسوب شده و هرگونه خللی در این زمینه، بهزیستی و رفاه جامعه را به خطر می­اندازد. فرض اصلی این بررسی آن است که در اغلب نقاط و به‌خصوص در کلانشهرها، چنین امکانی برای اغلب شهروندان فراهم نبوده و همین امر باعث می­شود کسانی که به این خدمات دسترسی ندارند، خود را محروم فرض کرده و نسبت به این بی‌عدالتی واکنش­ نشان دهند. برای آزمون این فرض، این مطالعه به روش توصیفی و تحلیلی، در شهر مشهد به انجام رسید. داده­های مورد نیاز در قالب محل استقرار مراکز بهداشتی در سطوح مختلف و همچنین تأسیسات و تجهیزات مورد نیاز در آن‌ها گردآوری شد. داده­های مورد اشاره به صورت میدانی جمع­آوری و با استفاده از مدل پی مدین(P-median) تجزیه و تحلیل و به کمک نرم­افزار سیستم­های اطلاعات جغرافیایی(GIS)  به نقشه تبدیل گردید. یافته­ها نشان داد که نه تنها مراکز بهداشتی و درمانی به شکل صحیح و دقیقی در سطح شهر مکان یابی نشده­اند، بلکه تجهیزات و تأسیسات اختصاص یافته به این مراکز، به نحوی است که شهروندان ناچارند، با صرف هزینه­های مادی و زمانی زیادی، به مراکز مجهزتر مراجعه نمایند. این شرایط نه تنها نارضایتی و واکنش منفی شهروندان را به دنبال دارد، بلکه مشکلات ترافیکی، آلودگی هوا و سایر مسائل زیست محیطی را برای کل شهر زمینه­سازی می­کند. به همین دلیل، ضرورت دارد که در توزیع فضایی، تجهیزات و نیروی انسانی این مراکز بازنگری اساسی صورت گیرد. https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_12617_a59e9b83bb1bd4eb595841e304755455.pdf