پروانه سبحانی؛ افشین دانه کار
چکیده
تغییرات کاربری اراضی ناشی از توسعه فعالیتهای انسانی یکی از مهمترین تهدیدهای مناطق شهری به شمار میرود. ازاینرو، پژوهش حاضر با هدف بررسی روند تغییرات پوشش/کاربری اراضی منطقه ۲۲ شهرداری تهران طی دوره ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۵ و پیشبینی الگوی تغییرات تا سال ۲۰۴۱ با استفاده از مدل ترکیبی CA–Markov انجام شد. ابتدا نقشههای پوشش/کاربری اراضی ...
بیشتر
تغییرات کاربری اراضی ناشی از توسعه فعالیتهای انسانی یکی از مهمترین تهدیدهای مناطق شهری به شمار میرود. ازاینرو، پژوهش حاضر با هدف بررسی روند تغییرات پوشش/کاربری اراضی منطقه ۲۲ شهرداری تهران طی دوره ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۵ و پیشبینی الگوی تغییرات تا سال ۲۰۴۱ با استفاده از مدل ترکیبی CA–Markov انجام شد. ابتدا نقشههای پوشش/کاربری اراضی برای سالهای ۱۹۹۵ و ۲۰۲۵ تهیه و روند تغییرات کلاسهای مختلف اراضی تحلیل شد. سپس با بکارگیری مدل CA–Markov، تغییرات آینده شبیهسازی و اعتبار مدل با استفاده از ضریب کاپا ارزیابی شد. نتایج نشان داد اراضی انسانساخت از 11/2572 هکتار در سال ۱۹۹۵ به 46/2827 هکتار در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته و بیشترین روند افزایشی را داشته است. در مقابل، اراضی بایر از 52/2780 به 8/2391 هکتار کاهش یافته است. همچنین، منابع آبی و پوششهای گیاهی روندی افزایشی و اراضی کشاورزی روند کاهشی را طی دوره مطالعه نشان میدهد. ضریب کاپای 88/0 نیز دقت مطلوب مدل را در پیشبینی تغییرات تأیید میکند. بر اساس نتایج شبیهسازی، اراضی انسانساخت تا سال ۲۰۴۱ به 4/2890 هکتار افزایش یافته و اراضی بایر به ۲۲۸۷ هکتار کاهش خواهد یافت. این روند بیانگر تداوم گسترش کاربریهای انسانساخت در سالهای آینده و تشدید فشار بر منابع سرزمینی در اثر رشد جمعیت و تمرکز فعالیتهای اقتصادی و کالبدی است. ازاینرو، کاهش پیامدهای نامطلوب تغییرات پوشش/کاربری اراضی مستلزم برنامهریزی کارآمد، مدیریت یکپارچه و بهرهبرداری پایدار از منابع سرزمینی است. یافتههای این پژوهش میتواند مبنایی برای تصمیمگیری، کنترل توسعه فعالیتهای انسانی و تدوین راهبردهای مدیریت شهری در راستای تحقق توسعه پایدار باشد.
پروانه سبحانی؛ افشین دانه کار
چکیده
شهرها بهعنوان پرمصرفترین اکوسیستمهای جهان مسئول بخش عظیمی از مشکلات محیطزیستی هستند. به منظور دستیابی به توسعه پایدار، بررسی شرایط اکولوژیک حاکم بر این مناطق امری ضروری است. براین اساس در مطالعه حاضر، به بررسی روند تغییرات پوشش/کاربری اراضی طی سالهای 1387-1402 و همچنین پیشبینی و مدلسازی این تغییرات با استفاده از مدل ...
بیشتر
شهرها بهعنوان پرمصرفترین اکوسیستمهای جهان مسئول بخش عظیمی از مشکلات محیطزیستی هستند. به منظور دستیابی به توسعه پایدار، بررسی شرایط اکولوژیک حاکم بر این مناطق امری ضروری است. براین اساس در مطالعه حاضر، به بررسی روند تغییرات پوشش/کاربری اراضی طی سالهای 1387-1402 و همچنین پیشبینی و مدلسازی این تغییرات با استفاده از مدل زنجیرهای مارکوف و سلولهای خودکار (CA-Marcove) در سال 1420 پرداخته شد. در ادامه به محاسبه ردپای اکولوژیک، ظرفیت زیستی و مازاد/کسری اکولوژیک و بررسی میزان عملکرد و توازن اکولوژیک در این منطقه اقدام شد. در نهایت فشار و پایداری اکولوژیک نیز مورد بررسی قرار گرفت. مطابق نتایج طی سالهای 1387-1402، بیشترین روند تغییرات کاهشی مربوط به مراتع کم تراکم با مساحت 7/1220- کیلومترمربع است، در حالی که بیشترین تغییرات افزایشی به مراتع نیمه متراکم با وسعت 2/1221 کیلومترمربع اختصاص یافته است. در مجموعه شهری تهران-البرز طی سالهای مورد مطالعه، نزدیک به 2/2905 کیلومترمربع از طبقات پوشش/کاربری اراضی روند کاهشی داشته است، که 41/15 درصد از مساحت کل منطقه را به خود اختصاص داده است. بیشترین روند تغییرات کاهشی در سال 1420 نیز مربوط به مراتع کم متراکم با مساحت 2661 کیلومترمربع میباشد، در حالیکه بیشترین روند افزایشی مربوط به مراتع نیمه متراکم با مساحت 4548 کیلومترمربع است. این روند نشاندهنده سرعت توسعه شهرنشینی و تبدیل طبقات پوشش/کاربری اراضی در این مجموعه شهری است. بررسی عملکرد و همارزی بین طبقات پوشش/کاربری اراضی منطقه نشان داد که عوامل همارزی نسبتاً ثابت، درحالیکه عوامل عملکرد بهطور قابل توجهی در نوسان است. همچنین نتایج نشان داد که ردپای اکولوژیک در مجموعه شهری تهران-البرز (1420-1387) دارای روند افزایشی، ظرفیت زیستی و مازاد اکولوژیک نیز دارای روند کاهشی هستند. شاخص ردپای اکولوژیک و عمق پا نیز از روند افزایندهای برخوردار است، که نشاندهنده افزایش فشار اکولوژیک و کاهش پایداری اکولوژیک طی سالهای مورد مطالعه است. بنابراین تحقق توسعه پایدار و حفاظت از منابع طبیعی و همچنین برقراری تعادل بین مصرف منابع توسط انسان و جذب ضایعات تولید شده بهوسیله طبیعت، مستلزم عملکرد برنامهریزان و مسئولان در حفظ و حمایت از محیط زیست در این محدوده است، به گونهای که در راستای حفظ منابع با ارزش زیستی آن تلاش نمایند و وضعیت محیط اکولوژیک در این منطقه را ارتقاء بخشند.
